Fizik, fizika va astronomiya o'qituvchisi
Dastur maqsadi: O'zbekiston Respublikasi Oliy ta'lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 25-iyundagi 218-son buyrug'i bilan tasdiqlangan 60530500 – Fizika ta'lim yo'nalishi bo'yicha Malaka talablariga muvofiq, ushbu dastur Milliy malaka ramkasining 6-darajasi hamda bakalavr kasbiy faoliyatining sohalari, obyektlari va turlariga muvofiq, ilmiy-tadqiqot, tashkiliy-boshqaruv, ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatish hamda pedagogik (umumiy o'rta va professional ta'lim muassasalarida) faoliyat turlarini bajarishga qodir bo'lgan, raqobatbardosh fizik va fizika-astronomiya o'qituvchisi mutaxassislarni tayyorlashni maqsad qiladi.
Diplom nomi
Bakalavr
Mutaxassislik
Jami kreditlar
240 kredit / 7200 soat
Davomiyligi
4 yil
O'qish narxi
Mahalliy talabalar uchun — 7 400 000 UZS
Xorijlik talabalar uchun — 616 USD
Dasturning ta'limiy natijalari / kompetensiyalari (Malaka talablari, 2-bo'lim):
– ta'lim yo'nalishi ixtisoslik fanlarni o'rganish va chuqur egallash uchun zarur bo'lgan fundamental umumkasbiy bilimlarni, amaliy ko'nikma va uquvlarni shakllantirish; ta'lim yo'nalishiga muvofiq kasb faoliyati sohalarida erishilgan asosiy yutuqlar, muammolar va ularning rivojlanish istiqbollari haqida tasavvur hosil qilish.
– ta'lim yo'nalishi bo'yicha oliy ma'lumotli shaxslar egallashi lozim bo'lgan lavozimlarda mustaqil ishlay olish.
– ta'lim yo'nalishi va unga turdosh yo'nalishlar doirasida tanlangan mutaxassislik bo'yicha magistraturada o'qishni davom ettira olish.
– tibbiyotda qo'llaniladigan fizik asbob-uskunalar, nurlanish manbalari va tibbiyotdagi radioaktiv materiallar hamda chiqindilar, nurlanishning inson organizmiga ta'sirini belgilovchi fizik metodlar haqidagi bilimlarni egallash.
– me'yoriy-huquqiy hujjatlarni izlash, tahlil qilish va ulardan kasbiy faoliyatida foydalanish ko'nikmalariga ega bo'lish.
– tashkiliy tuzilmalarni optimallashtirish, kadrlarni boshqarish strategiyasini qo'llash, tadbirlarni rejalashtirish va amalga oshirish ko'nikmalariga ega bo'lish.
– sohaga oid ilmiy va amaliy ishlar mavzusi bo'yicha matematik, axborot va imitatsion modellarni ishlab chiqish va tadqiq qilish.
– muntazam o'z ustida ishlash orqali bilim darajasi va malakasini oshirish.
– o'zgaruvchan bozor siyosati talablariga moslashish maqsadida qayta tayyorlash orqali yoki ikkinchi va undan keyingi mutaxassisliklarni egallash.
– umumiy pedagogika nazariyasi, o'qitish jarayoni, o'qitishning ta'limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi vazifalarini; ta'limda ilmiylik, izchillik, muvofiqlik, ijodiylik va boshqa prinsiplarni; ta'lim jarayonida motivatsiyani; ta'lim metodlari, vositalari va texnologiyalarini; umumiy va xususiy metodlarni; umumiy pedagogik texnologiyalarni; ta'lim tizimini boshqarishni; pedagogik mahoratni bilish.
– umumiy psixologiya sohalarini, yosh va pedagogik psixologiyani, ta'lim va bilimlarni o'zlashtirishni boshqarish psixologiyasini, ta'lim va aqliy taraqqiyotni, tarbiya metodlari va formalarini, bo'lg'usi o'qituvchi shaxsi sifatlarini, pedagogik qobiliyatni – nazariya va amaliyot haqida bilim berish borasida ilmiy bilim, amaliy mahorat va ko'nikmalarga ega bo'lish.
Kasbiy faoliyat sohalari (Qaysi sohalarda ishlashi mumkin): 60530500 – Fizika fan sohasidagi bakalavriat ta'lim yo'nalishi bo'lib, umumiy o'rta, ixtisoslashtirilgan va professional ta'lim muassasalarida fizika va astronomiya fanlarini o'qitish; O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlarida faoliyat yuritish; umumiy o'rta, o'rta maxsus, professional ta'limning davlat va nodavlat muassasalarida kompleks masalalarni yechish bilan bog'liq kasbiy sohalar majmuasini qamrab oladi. Shuningdek, yuqoridagilar bilan birgalikda tibbiyot fizigi yo'nalishi bo'yicha ishlab chiqarish sohasida fizik, tibbiyot fizigi, dasturchi, muhandis-tadqiqotchi sifatida O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlari, diagnostika va davolash markazlarida; fizik dasturchi yo'nalishi bo'yicha esa eksperimental natijalarni qayta ishlash va tahlil qilishga qaratilgan markazlar, nazariy tadqiqotlarda matematik tenglamalarni kompyuter dasturlari yordamida yechishga qaratilgan tarmoqlar, axborot texnologiyalari, raqamli texnologiyalar, sun'iy intellekt hamda davlat boshqaruvi organlari bog'liq kasbiy sohalar majmuasini qamrab oladi.
Kasbiy faoliyat obyektlari (Qaysi tashkilotlarda ishlashi mumkin):
– maktabgacha va maktab ta'limi vazirligi tizimidagi muassasalarda.
– professional va oliy ta'lim ta'lim muassasalarida.
– O'zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlarida.
– observatoriya, fizik va astronomiya laboratoriyalarida.
– ishlab chiqarish korxonalari laboratoriyalarida.
– davlat boshqaruvi organlarida.
– ta'lim jarayoni me'yoriy hujjatlari, pedagogik texnologiyalarni ishlab chiqishda.
– turli tadbirkorlik sub'ektlarida.
– nodavlat notijorat va jamoat tashkilotlarida.
– yuqoridagilar bilan birgalikda, tibbiyot fizigi yo'nalishi bo'yicha: O'zbekiston Respublikasi Sog'liqni saqlash vazirligi tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlari, diagnostika va davolash markazlari, tibbiy laboratoriyalar va birlashmalari, tibbiyotda diagnostika va davolash uchun qo'llaniladigan asboblar ishlab chiqarish va ta'mirlash korxonalari, tabiiy yo'nalishdagi ilmiy-tadqiqot tashkilotlarida.
– yuqoridagilar bilan birgalikda, fizik dasturchi yo'nalishi bo'yicha: IT korxonalarida, yangi yuqori unumli material va texnologiyalar yaratish hamda ularni ishlab chiqaruvchi korxonalarda muhandis, tadqiqotchi va texnolog bo'lib, raqamli texnologiyalar, sun'iy intellektni rivojlantirish ilmiy tadqiqot institutlarida, dasturiy ta'minot va axborot-kommunikatsiya texnologiyasi sohasida mutaxassis bo'lib ishlash huquqiga ega bo'ladilar.
Kasbiy faoliyat turlari:
– ilmiy-tadqiqot faoliyati.
– tashkiliy-boshqaruv faoliyati.
– ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatish sohasi faoliyati.
– pedagogik (umumiy o'rta va professional ta'lim muassasalarida) faoliyat.
MUTAXASSISLIK FANLARI BO'YICHA O'QUV JARAYONI SHARHI
I semestr. Ushbu bosqich bo‘lajak fiziklar uchun mustahkam fundamental va eksperimental poydevor yaratishni maqsad qiladi. Unda Mexanika fani orqali talabalar klassik fizikaning asosiy qonuniyatlari, jismlarning harakat dinamikasi, saqlanish qonunlari hamda tabiatdagi o‘zaro ta’sirlashuv mexanizmlarini nazariy jihatdan o‘rganadilar. Uning Fizpraktikumi (Mexanika bo‘yicha laboratoriya mashg‘ulotlari) fani esa nazariy bilimlarni laboratoriya sharoitida bevosita sinash, fizik o‘lchovlarni to‘g‘ri bajarish, o‘lchov asboblari bilan ishlash hamda tajriba natijalarini (xatoliklarni) matematik qayta ishlashning dastlabki texnik ko‘nikmalarini shakllantiradi. Bu semestr nafaqat fundamental bilim beradi, balki talabada fizik jarayonlarga nisbatan tahliliy va amaliy qarashni shakllantirib, keyingi murakkab fanlarni o‘zlashtirish uchun zamin hozirlaydi.
II semestr. Ikkinchi semestrda ta’lim jarayoni yanada tahliliy va eksperimental tus oladi. Molekulyar fizika fani orqali moddaning issiqlik, agregat holatlari va termodinamik jarayonlar haqidagi nazariy bilimlar chuqurlashtiriladi, mikrodunyo qonuniyatlarining makroskopik tizimlardagi namoyon bo‘lishi tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor nazariyalarni amaliyotda qo‘llashga qaratiladi. Talabalar Fizpraktikum orqali real termodinamik va molekulyar modellarning laboratoriya sharoitidagi ishlash mexanizmlarini tushunib yetishga kirishadilar. Mazkur fanlar majmuasi mantiqiy-fizik tahlil ko‘nikmalarini rivojlantirib, tabiatdagi murakkab issiqlik hodisalarini sodda va aniq izohlash malakasini oshiradi. Natijada talaba keyingi bosqichlardagi chuqur fundamental fanlarga tayyor bo‘ladi.
III semestr. Uchinchi semestrda o‘quv dasturi maydonlar nazariyasi va aniq fizik modellar bilan ishlashga o‘tadi. Ushbu semestrda o‘tiladigan Elektr va magnetizm fani talabalarga elektromagnit hodisalar, zaryadlar va maydonlarning o‘zaro ta’sir qonuniyatlarini tizimlashtirish va tahlil qilishning fundamental usullarini o‘rgatadi. Uning Fizpraktikumi esa olingan nazariy bilimlarni laboratoriya zanjirlarini yig‘ish, magnit va elektr maydon ko‘rsatkichlarini o‘lchash orqali tajribada tekshiradi. Ushbu fanlar talabalarni fizik masalalarga ilmiy va eksperimental dalillarga asoslangan yondashuv bilan yondashishga o‘rgatadi. Bu bosqichda egallangan ko‘nikmalar murakkab elektromagnit hodisalarni o‘lchash vositalari orqali baholash va ularni ob’ektiv tahlil qilish imkonini beradi.
IV semestr. To‘rtinchi semestr fizik jarayonlarni ham matematik modellashtirish, ham metodik asoslarni chuqur o‘rganish orqali talabalarda fundamental hamda pedagogik ko‘nikmalarni shakllantirishga bag‘ishlanadi. Nazariy mexanika fani klassik harakat mexanizmlari, dinamika va saqlanish qonunlarining yuqori darajadagi matematik apparatini va analitik usullarini taqdim etadi. Optika fani yorug‘likning tabiati, tarqalishi, interferensiya, difraksiya va qutblanish kabi to‘lqin hamda kvant qonuniyatlarini chuqur yoritib beradi. Uning Fizpraktikumi esa olingan nazariy bilimlarni zamonaviy optik asboblar, lazerlar va interferometrlar bilan ishlash orqali laboratoriya sharoitida bevosita eksperimental baholash imkonini beradi. Shu bilan birga, Fizika va astronomiya o‘qitish metodikasi fani bo‘lajak mutaxassislarni pedagogik faoliyatga tayyorlab, maktab va professional ta’lim tizimida darslarni zamonaviy texnologiyalar hamda interaktiv metodlar asosida tashkil etish qobiliyatini rivojlantiradi. Mazkur semestr talabalarni chuqur mantiqiy fikrlashga, eksperimentlar o‘tkazishga va o‘rgatish mahoratiga o‘rgatib, zarur bo‘lgan texnik hamda uslubiy ko‘nikmalar bilan qurollantiradi.
V semestr. Beshinchi semestr fizikani mikrodunyo miqyosidagi yaxlit tizim sifatida tahlil qilish hamda uning muhandislik-texnik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlanadi. Atom fizikasini va uning Fizpraktikumi atom tuzilishi, spektral qonuniyatlar va kvant effektlarini yoritib, murakkab mikroskopik vaziyatlarni baholash qobiliyatini mustahkamlaydi. Elektrodinamika fani esa elektromagnit maydon va nurlanishlar haqidagi bilimlarni nazariy jihatdan eng yuqori darajaga olib chiqadi. Shuningdek, Elektronika va signallarni qayta ishlash fani yarimo‘tkazgichli asboblar, elektron zanjirlar hamda amaliy muhandislik mexanizmlarini tushunishga yordam beradi. Bu bosqich talabaga zamonaviy texnologiyalarning fundamental fizik asoslarini anglash ko‘nikmasini berib, kasbiy tayyorgarlikni boyitadi.
VI semestr. Oltinchi semestr ta’lim jarayonini ham mikrodunyo qonuniyatlari, ham amaliy muhandislik-texnologik va tabiiy yo‘nalishlar bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgan. Ushbu bosqichda talabalar Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi va uning fizpraktikumi orqali subatom darajadagi materiya tuzilishi, yadro reaksiyalari va nurlanishlarni ro‘yxatga olish metodlarini tajribada o‘rgansalar, Astronomiya va astrofizika fani vositasida samoviy jismlarning tabiati hamda koinot evolyutsiyasini fundamental tahlil qiladilar. Tanlov fanlari doirasida Energetik resurslar fizikasi va Qayta tiklanuvchi energiya manbalari muqobil energiya tizimlarini loyihalash hamda yashil energetika muandisligini o‘rgatsa, Kvant elektronikasi va Nochiziqli va kvant optikasi lazer texnologiyalari va optik aloqa tizimlarining eng so‘nggi yutuqlarini taqdim etadi. Shu bilan birga, Yarimo‘tkazgichlar fizikasi asoslari va Kondensirlangan holat fizikasi mikroelektronika va qattiq jismlar texnologiyasining poydevorini shakllantirsa, Yer fizikasi sayyoramizning geodinamikasi va seysmik jarayonlarini, Nanofizika asoslari va Nanomaterialshunoslik esa nano-shkaladagi kvant effektlar hamda yangi avlod materiallarini sintez qilish usullarini o‘rgatadi. Mazkur fanlar majmuasi yaxlit bir abzasda talabani fundamental nazariyadan real sanoat, energetika va innovatsion texnologiyalar sektorlariga tayyorlovchi ko‘prik vazifasini o‘taydi.
VII semestr. Yettinchi semestr talabalarning nazariy poydevorini eng yuqori, mavhum va global miqyosdagi amaliy-tadqiqot loyihalariga yo‘naltirishga bag‘ishlangan. Ushbu bosqichda Spektroskopiya asoslari hamda Atom va molekulalarning optik spektrlari fanlari modda tarkibini nurlanish yordamida yuqori aniqlikda ekspertiza qilish (spektral analiz) usullarini o‘rgatsa, Atmosfera fizikasi iqlimiy va meteorologik jarayonlarni fizik modellar asosida bashorat qilish ko‘nikmalarini shakllantiradi. Astrofizik yo‘nalishdagi Quyosh fizikasi Quyosh asoratlari va uning Yerga ta’sirini chuqur yoritsa, Osmon mexanikasi samoviy jismlar va sun’iy yo‘ldoshlarning harakat trayektoriyalarini aniq hisoblash mexanizmlarini taqdim etadi. Nazariy fizikaning eng yuqori cho‘qqisi bo‘lgan Fundamental o‘zaro ta’sirlar fizikasi va Kvantlangan maydonlar nazariyasi olamning to‘rtta asosiy kuchi hamda relyativistik maydonlarning matematik apparatini o‘rgatadi. Nihoyat, Yadrotexnologiyalari va radiatsion xavfsizlik asoslari atom energetikasi hamda ob’ektlarni radiatsiyadan himoya qilish prinsiplarini yoritib bersa, Kosmik nurlar fizikasi koinot qa’ridan kelayotgan yuqori energiyali zarralar oqimini tadqiq etadi. Mazkur semestr fanlari talabalarda yuqori darajadagi ilmiy va mantiqiy fikrlash bazasini mustahkamlab, ularni atom energetikasi, ekologik nazorat va fundamental tadqiqotlar uchun yetuk mutaxassis qilib tayyorlaydi.
-Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi - “Mexanika” fanining maqsadi jismlar va jismlar sistemasining harakatini bilgan holda moddaning hossa va xususiyatlarining asosiy qonun va qonuniyatlarini o‘rganishdan iborat. Uning vazifasi tabiatda bo‘ladigan mexanikaviy va issiqliq hodisalardan boshlab texnika sistemalarda bo‘ladigan murakkab harakatlarni va holat o‘zgarishlari o‘rganishdan, asosiy fizik qonunlarning mazmuni, ma’nosi va ularni qo‘llanishini o‘rganishdn iboratdir.00000-
Erishiladigan ta'limiy natijalar (TN):
Bilim jihatidan:
TN1. Texnikada va turmushda bo‘ladigan masalalarni yechishda qo‘llanilishini, fizik tajribalar asosida mexanika qonunlarini o‘rganish, mexanik kattaliklarni SI va SGS o‘lchov sistemalarida ifodalash va taqqoslashni o‘rgatishdan iboratdir
TN2. Mexanik harakatlar kinematika, dinamika va statika masalalarini yechish ular haqida tasavur hosil qilish va olgan bilimlarni tajriba darslarida sinab ko‘rish
TN3. Mexanik qonuniyatlarni bilish ularni texnika va odatiy hayotda qo‘llay olish qobiliyatini shakillantirsh
Ko‘nikmalar jihatidan:
TN4. Harakat tenglamalarini tuzish, tezlik va tezlanish koordinatalarini vaqt bo‘yicha grafik tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN5. Normal va tangensial tezlanish vektorlarini hisoblash, jismlarning egri chiziqli trayektoriyadagi dinamik parametrlarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Matematik va prujinali mayatniklarning tebranish davrini, tebranishlarni qo‘shish natijalarini hisoblash va rezonans shartini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi
TN7. Murakkab shaklli jismlarning inersiya momentini Shteyner teoremasi yordamida hisoblash va aylanma harakat kinetik energiyasini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
Kompetensiyalar jihatidan
TN8. Talaba mexanikaning asosiy qonunlari va nazariyalaridan foydalanib, moddiy nuqta, qattiq jism hamda mexanik tizimlarning harakatini tahlil qila oladi, fizik jarayonlarning matematik modellarini tuzadi va natijalarni ilmiy asosda izohlay oladi.
TN9. Talaba klassik mexanikaning kinematika, dinamika, statika, impuls va energiya saqlanish qonunlariga oid masalalarni yechish usullarini qo‘llay oladi, hisoblash natijalarini tahlil qiladi hamda amaliy vaziyatlarda ulardan samarali foydalanadi.
TN10. Talaba mexanik jarayonlarga oid laboratoriya tajribalarini o‘tkaza oladi, o‘lchash vositalaridan foydalanadi, eksperimental ma’lumotlarni statistik va grafik usullar yordamida qayta ishlaydi hamda xulosalar chiqaradi.
TN11. Turli kinematik jarayonlarni matematik modellashtirish va harakat parametrlarini qiyosiy baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Tabiat va texnikadagi dinamik jarayonlarni Nyuton mexanikasi tamoyillari asosida tahlil qilish hamda baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Tizimlarning energetik balansini tahlil qilish hamda zarbali va impulsli texnologik jarayonlarni loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Gravitatsion maydonlardagi harakat trayektoriyalarini tahlil qilish va kosmik navigatsiya prinsiplarini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Turli elastik muhitlarda to‘lqinlarning tarqalish jarayonlarini diagnostika qilish va energetik xarakteristikalarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Sanoat va tibbiyotda ultratovush texnologiyalaridan (defektoskopiya, ultratovushli diagnostika) hamda akustik o‘lchov tizimlaridan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Talabalarning mexanika, molekulyar fizika, optika, elektr va magnetizm, atom va atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi bo‘limiga oid nazariy bilimlarini mustahkamlash, laboratoriya ishlarini bajarish jarayonida fizik jarayonlar, hodisalar, ularning qonuni va qonuniyatlarini chuqurroq o‘rgatish. Fizik kattaliklarni o‘lchash va aniqlash, ularning o‘lchashdagi xatoliklarni hisoblash, laboratoriya qurulmalarida hamda kompyuter texnikasini eksperimentda qo‘llash bo‘yicha amaliy ko‘nikma va malaka hosil qilishni o‘rgatish.
Bilimlar jihatidan
TN1. Fizikaning asosiy qonunlari, nazariyalari, fizik kattaliklar va ularning matematik ifodalarini biladi hamda tushuntira oladi.
TN2. Mexanika, molekulyar fizika, termodinamika, elektr va magnetizm, optika, atom va yadro fizikasi bo‘yicha fizik jarayonlarning mazmuni va qonuniyatlarini tahlil qila oladi.
TN3. Fizik hodisalarni grafiklar, formulalar va eksperimental natijalar asosida izohlash hamda xulosalar chiqarish bo‘yicha bilimga ega bo‘ladi.
TN4. Fizik o‘lchash usullari, tajriba qurilmalari va laboratoriya jihozlarining ishlash prinsiplari haqida bilimga ega bo‘ladi.
Ko‘nikmalar jihatidan
TN5. Fizik laboratoriya qurilmalari bilan ishlash, tajribalarni o‘tkazish va texnika xavfsizligi qoidalariga rioya qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Fizik kattaliklarni o‘lchash, eksperimental ma’lumotlarni qayta ishlash va hisoblash usullarini amalda qo‘llay oladi.
TN7. Mexanik, issiqlik, elektr, magnit va optik jarayonlarni tajribalar orqali kuzatish va natijalarini tahlil qilish ko‘nikmasini egallaydi.
TN8. Olingan natijalar asosida laboratoriya hisobotlarini tayyorlash va ilmiy xulosalar chiqarishni biladi.
TN9. Jismlarning harakat tezligi, tezlanishi, ishqalanish koeffitsiyenti, qattiq jismlarning inersiya momentini turli usullarda aniqlash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN10. Impuls va energiyaning saqlanish qonunlarini absolyut elastik va noelastik toʻqnashuvlar misolida tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Suyuqliklarning qovushqoqlik koeffitsiyentini va sirt taranglik koeffitsiyentini oʻlchash, qattiq jismlarning chiziqli kengayish koeffitsiyentini aniqlash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN12. Oʻzgarmas va oʻzgaruvchan tok zanjirlarini chizmalar asosida yigʻish, zanjir elementlarini toʻgʻri ulash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Om, Kirxgof qonunlarini tekshirish, koʻp funksiyali raqamli multimetrlar, Uitson koʻprigi yordamida EYK hamda qarshiliklarni yuqori aniqlikda oʻlchash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN14. Nyuton halqalari yoki Yung tirqishi yordamida yorugʻlik interferensiyasini, difraksiya panjarasi yordamida yorugʻlik toʻlqin uzunligini aniqlash, mikroskop va spektrometrlarning ajrata olish qobiliyatini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Prizmadan oʻtayotgan yorugʻlikning sinish koeffitsiyentini dispersiya qonuniyatlariga koʻra oʻlchash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Fotoeffekt hodisasini oʻrganish va Plank doimiysini aniqlash, Frank-Gers tajribasi orqali atomlarning energetik sathlari diskretligini isbotlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Vodorod atomi spektrini oʻrganish va Ridberg doimiysini hisoblash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN19. Geyger-Muller hisoblagichi, ssintillyatsion detektorlar va dozimetrik asboblar bilan ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Radioaktiv manbalarning nurlanish intensivligini oʻlchash, yarim yemirilish davrini statistik hisoblash, nurlanishlarning moddalar tomonidan yutilish koeffitsiyentini aniqlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi - talabalar ko‘z o‘ngida fizik hodisalarni ilmiy bilish usullarini termodinamika va molekulyar fizika asosini o’rganish chegarasida ochib berish. Fanni o’qitishdan maqsad, insoniyat foydasi uchun qo’llash mumkin bulgan tabiatning obyektiv qonunlarini ochish va tekshirishlar natijalarini amaliyot va texnikada qo’llashdir. Fizika qonuniyatlarini o’rganish texnikani rivojiga olib keladi.
TN1. Modda tuzilishining mumtoz va kvant-mexanik modellari o‘rtasidagi farqlarni hamda MKNning asosiy prinsiplari va ideal gaz modelining chegaralarini biladi;
TN2. Mikroskopik va makroskopik parametrlarni o‘zaro bog‘lovchi MKNning asosiy tenglamasini hamda tashqi potensial maydondagi gazlar holatini belgilovchi Boltsman taqsimoti va barometrik formulani biladi;
TN3. Statistik fizika asoslarini: tasodifiy miqdorlar, binomial, Gauss (normal), Puasson hamda molekulalarning tezliklar bo‘yicha Maksvell taqsimotlarining fizik mohiyatini biladi;
TN4. Termodinamikaning nolinchi, birinchi va ikkinchi qonunlarini, qaytar va qaytmas jarayonlarni, entropiya va termodinamik potensiallarning statistik hamda makroskopik ma’nolarini biladi;
TN5. Suyuqliklar va real gazlarning xossalarini, Van-der-Vaals tenglamasini, fazaviy o‘tishlarni, Joul-Tomson effekti hamda suyuqliklardagi sirt hodisalari (sirt taranglik, kapillyarlik) qonuniyatlarini biladi.
TN6. Molekulyar-kinetik xarakteristikalarni (molekulalarning o‘rtacha erkin yugurish yo‘li, to‘qnashuvlar chastotasi) va gazlardagi ko‘chish hodisalarini (diffuziya, issiqlik o‘tkazuvchanlik, ichki ishqalanish) analitik hisoblash hamda ularning ko‘chish koeffitsientlarini aniqlash ko’nikmasiga ega bo’ladi;
TN7. Maksvell taqsimoti funksiyalaridan foydalanib, molekulalarning eng ehtimolli, o‘rtacha arifmetik va o‘rtacha kvadratik tezliklarini matematik hisoblash, taqsimot grafiklarini tahlil qilish ko’nikmasiga ega bo’ladi;
TN8. Ideal va real gazlarda kechadigan turli izojarayonlar, siklik jarayonlar (Karno sikli va b.) hamda Joul-Tomson effekti uchun issiqlik miqdori, bajarilgan ish, ichki energiya o‘zgarishi, foydali ish koeffitsienti (FIK) va entropiya o‘zgarishini (ΔS) hisoblash ko’nikmasiga ega bo’ladi;
TN9. Ideal gaz holat tenglamasi va statistik taqsimotlarni raqamli yoki virtual laboratoriya modellarida (simulyatsiyalar yordamida) tekshirish, olingan natijalarning xatoliklarini ehtimollar nazariyasi usullari bilan baholash ko’nikmasiga ega bo’ladi;
TN10. Molekulyar fizika va termodinamika qonuniyatlarini makro- va mikrodunyodagi real tabiat hodisalari, zamonaviy texnologik jarayonlar (masalan, kriyogen texnikalar, detanderlar, quyosh energetikasi qurilmalari va issiqlik mashinalari) samaradorligini tahlil qilish va optimallashtirishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo’ladi;
TN11. Fizik jarayonlarni o‘rganishda statistik (ehtimollik) va termodinamik (makroskopik) yondashuvlarni o‘zaro integratsiya qila olish, mikroskopik xarakteristikalar asosida tizimning makroskopik holati haqida prognozlar qilish kompetensiyasiga ega bo’ladi;
TN12. Virtual laboratoriyalar, interaktiv simulyatsiyalar (masalan, PhET) va raqamli ta’lim texnologiyalaridan foydalangan holda molekulyar fizika bo‘limlarini o‘qitishning zamonaviy pedagogik metodikalarini amaliyotga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo’ladi;
TN13. Ilmiy tadqiqotlarda fundamental fizik qonuniyatlar (masalan, barometrik taqsimot yoki ko‘chish hodisalari) va normativ hujjatlar prinsiplaridan foydalanib, ekologik va radiologik xavfsizlik muammolarini (masalan, rondon gazining tarqalishi yoki sizot suvlari harakati) modellashtirish hamda tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo’ladi.
TN14. Ideal va real gazlar, issiqlik sig‘imi, termodinamik sikllar, entropiya, Joul–Tomson effekti hamda fazaviy o‘tish jarayonlari asosida issiqlik va energiya almashinuvi hodisalarini tahlil qilish, ularning amaliy qurilmalardagi samaradorligini baholash va optimallashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Molekulyar-kinetik nazariya, statistik taqsimotlar (binomial, Puasson, Gauss, Maksvell), transport hodisalari va molekulyar xarakteristikalardan foydalanib fizik tizimlarning holatini matematik modellashtirish hamda hisoblash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Virtual laboratoriyalar, raqamli ta’lim vositalari va eksperimental usullardan foydalangan holda molekulyar fizika va termodinamika bo‘yicha tajribalarni rejalashtirish, o‘tkazish, natijalarni qayta ishlash va ilmiy xulosa chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Suyuqliklar va qattiq jismlarning fizik xossalari (sirt taranglik, kapillarlik, namlanish, agregat holat o‘zgarishlari)ni tahlil qilish hamda ularning texnika, energetika va zamonaviy materialshunoslikdagi qo‘llanilishini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Elektr va magnetizm” fanining maqsadi talabalarda elektr va magnit hodisalarining fizik mohiyati, ularning asosiy qonunlari hamda amaliy qo‘llanilishi haqida nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishdan iborat. Fan doirasida elektr maydoni, elektrostatika, elektr toki, magnit maydon, elektromagnit induksiya, o‘zgaruvchan tok, Maksvell tenglamalari va elektromagnit to‘lqinlar kabi bo‘limlar o‘rganiladi. Shuningdek, talabalarni fizik jarayonlarni tahlil qilish, tajribalarni bajarish, o‘lchash natijalarini qayta ishlash hamda elektrotexnika va zamonaviy texnologiyalarda uchraydigan masalalarni ilmiy asosda yechishga tayyorlash ko‘zda tutiladi.
TN1. Elektr va magnetizm fanining predmeti, vazifalari hamda fizikaning boshqa bo‘limlari bilan bog‘liqligini tushuntirishni biladi.
TN2. Elektrostatika asoslari, elektr zaryadi, Kulon qonuni va elektr maydonining asosiy tavsiflarini izohlashni biladi.
TN3. Elektr maydon kuchlanganligi, potensial, potensiallar farqi va elektr maydon energiyasining fizik mazmunini tushuntirishni biladi.
TN4. Elektrostatik maydon induksiya vektori, elektr siljish vektori va ularning oqimiga oid nazariy tushunchalarni bayon etishni biladi.
TN5. O‘tkazgichlar va dielektriklarning elektr maydonidagi xossalari, elektr sig‘imi hamda kondensatorlarning ishlash prinsiplarini tushuntirishni biladi.
TN6. O‘zgarmas elektr toki, Om qonuni, elektr qarshilik, tok zichligi va elektr zanjirlari nazariyasini izohlashni biladi.
TN7. Turli muhitlarda elektr toki, vakuum, gazlar, suyuqliklar va yarimo‘tkazgichlarda elektr o‘tkazuvchanlik jarayonlarini tavsiflashni biladi.
TN8. Magnit maydon, Bio–Savar–Laplas qonuni, magnit oqimi va moddalarning magnit xususiyatlarini tushuntirishni biladi.
TN9. Elektromagnit induksiya, o‘zinduksiya, magnit maydon energiyasi va transformatorlarning ishlash prinsiplarini tushuntirishni biladi.
TN10. Elektromagnit tebranishlar, o‘zgaruvchan elektr toki, Maksvell postulatlari va elektromagnit to‘lqinlar nazariyasini sharhlashni biladi.
TN11. Elektr zaryadlari, elektr maydoni va elektrostatik qonunlarga oid masalalarni matematik usullar asosida yechish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN12. Elektr maydon kuchlanganligi, potensial va Ostrogradskiy–Gauss teoremasiga doir amaliy hisoblashlarni bajarish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN13. Elektr sig‘imi, kondensatorlar va elektrostatik maydon energiyasiga oid masalalarni yechish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN14. O‘zgarmas tok zanjirlari, Om qonuni va Kirxgof qoidalari asosida elektr zanjirlarini hisoblash bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN15. Elektr toki quvvati, energiyasi va elektr o‘tkazuvchanlikka oid laboratoriya va hisoblash ishlarini bajarish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN16. Vakuum, gaz, suyuqlik va yarimo‘tkazgichlarda elektr o‘tkazuvchanlikka oid masalalarni tahlil qilish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN17. Magnit maydon, Amper va Lorens kuchlari hamda magnit induksiya vektoriga oid hisoblashlarni bajarish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN18. Elektromagnit induksiya, induksion EYuK va magnit zanjirlariga oid masalalarni yechish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN19. O‘zgaruvchan tok zanjirlari, vektor diagrammalari va elektromagnit tebranishlarga oid amaliy masalalarni bajarish bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN20. Elektromagnit to‘lqinlar parametrlarini aniqlash va fizik jarayonlarni grafik hamda matematik usullarda ifodalash bo‘yicha ko‘nikmaga ega.
TN21. Talaba elektr va magnit hodisalarining fizik mohiyatini nazariy jihatdan tahlil qilish, ilmiy asoslangan xulosalar chiqarish va fizik jarayonlarni tushuntirish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN22. Talaba elektrostatika, elektr toki va magnit maydon qonuniyatlarini texnik hamda amaliy masalalarni yechishda qo‘llash bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN23. Talaba elektr va magnit hodisalariga oid laboratoriya ishlarini tashkil etish, tajribalarni o‘tkazish va natijalarni tahlil qilish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN24. Talaba o‘lchash natijalarini qayta ishlash, tajriba xatoliklarini baholash va ilmiy xulosalar tayyorlash bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN25. Talaba elektromagnit hodisalarning matematik va fizik modellarini qurish hamda ularni tahlil qilish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN26. Talaba elektr va magnit qurilmalarining ishlash prinsiplarini zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘lash va ulardan foydalanish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN27. Talaba elektromagnit tebranishlar va elektromagnit to‘lqinlarning texnika, elektronika hamda axborot-kommunikatsiya tizimlaridagi qo‘llanilishini tahlil qilish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
TN28. Talaba elektr va magnetizm fanidan olingan bilim va ko‘nikmalarni kasbiy faoliyatda samarali qo‘llash hamda mustaqil muammolarni hal etish bo‘yicha kompetensiyaga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi - Optika asosiy fan hisoblanib, chiziqli va nochiziqli optika sohalaridagi zamonaviy fan yutuqlariga tayangan holda elektromagnit to’lqinlarning muhitlarda tarqalish, hamda muhit molekulasi va atomlari bilan o‘zaro ta’sirlashuvi bilan bog‘liq qonuniyatlarini o‘rganish bo’yicha bilim, malaka va kunikmani shakllantirishni hamda boshqa xususiyatlarni o’rganadi.
TN1. Yorug‘likning elektromagnit tabiati, Maksvell tenglamalari, elektromagnit to‘lqinlarning tarqalish qonuniyatlari, yorug‘lik tezligi va elektromagnit maydon energiyasining fizik mazmunini biladi.
TN2. Geometrik optikaning asosiy qonunlari, yorug‘likning qaytishi va sinishi, to‘la ichki qaytish hodisasi hamda ushbu qonunlarning texnika va amaliyotdagi qo‘llanilishini biladi.
TN3. Fotometrik kattaliklar, yorug‘lik oqimi, yorug‘lik kuchi, yoritilganlik, ravshanlik hamda ularni o‘lchash usullarining nazariy asoslarini biladi.
TN4. Yorug‘lik interferensiyasi, difraksiyasi, qutblanishi, dispersiyasi va sochilishi hodisalarining fizik mohiyati hamda ularning amaliy qo‘llanilish sohalarini biladi.
TN5. Geometrik va to‘lqin optikasi qonunlari asosida fizik masalalarni matematik va grafik usullarda yechish, natijalarni tahlil qilish va umumlashtirish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Linza, ko‘zgu, mikroskop, teleskop va boshqa optik asboblar bilan ishlash, ularning asosiy parametrlarini aniqlash va natijalarni baholash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Yorug‘lik interferensiyasi, difraksiyasi, qutblanishi va fotoeffekt hodisalari bo‘yicha laboratoriya tajribalarini bajarish, o‘lchash natijalarini qayta ishlash va xulosalar chiqarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN8. ptik tajribalar natijalarini jadval, grafik va matematik ifodalar yordamida tahlil qilish hamda ilmiy hisobot tayyorlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Optika faniga oid nazariy va amaliy bilimlarni o‘quv jarayonida samarali qo‘llash, o‘quv materiallarini ilmiy va tushunarli shaklda bayon qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN10. Optik laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etish, zamonaviy optik qurilmalar va axborot texnologiyalaridan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Optik hodisalarni ilmiy asosda tahlil qilish, mustaqil kichik tadqiqotlar olib borish va innovatsion yondashuvlarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Optika faniga oid laboratoriya mashg‘ulotlari va amaliy mashg‘ulotlarni tashkil etish, metodik ko‘rsatmalar ishlab chiqish va o‘quv jarayoniga joriy etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. O‘quv jarayonida axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, raqamli platformalar va zamonaviy pedagogik metodlardan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Mustaqil ta’lim olish, ilmiy manbalar bilan ishlash, optika sohasidagi yangi ilmiy yutuqlarni o‘rganish va ulardan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Yorug‘lik hodisalari va optik qonuniyatlarni texnika, ishlab chiqarish va zamonaviy texnologiyalar bilan bog‘liq masalalarni hal qilishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Fizika ta’limi jarayonida optika fanining mazmunini zamonaviy talablar asosida loyihalash, tashkil etish va baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi - ta’lim bosqichlarida fizika o‘qitish jarayonida ta’lim-tarbiya berish hamda o‘quvchilarni fizikadan bilimlarini rivojlantirib borish metodlarini o‘rgatish, yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash uchun fanni o‘qitishda innovatsion texnologiyalarni qo‘llash ya’ni pedagogik va axborot texnologiyalaridan, ko‘rgazmali vositalardan foydalana olish malaka va ko‘nikmalarini shakllantirishdan iboratdir.
TN1. Ta’lim tizimini rivojlantirish omillari, ta’lim tizimiga oid qarorlar va farmoyishlar, umumiy o‘rta ta’limning milliy o‘quv dasturi hamda tabiiy fanlar blok-moduli bo‘yicha o‘quvchilarda rivojlantiriladigan umumiy kompetensiyalar mazmunini biladi.
TN2. Fizika o‘qitish metodikasining maqsadi va vazifalari, shakllanishi, rivojlanish bosqichlari, fizika o‘qitish texnologiyalari va vositalari to‘g‘risidagi nazariy bilimlarni biladi.
TN3. Fizika fanining mutaxassis tayyorlashdagi o‘rni, fanlararo bog‘lanishi hamda ilmiy tadqiqot metodlari bo‘yicha bilimlarni biladi.
TN4. Umumiy o‘rta, o‘rta maxsus va oliy ta’lim tizimlarida fizika o‘qitish metodikasining vazifalari, mazmuni va asosiy yo‘nalishlarini biladi.
TN5. Fizika fanini o‘qitishda ma’ruza, amaliy, seminar va laboratoriya mashg‘ulotlarini tashkil etishning nazariy asoslarini biladi.
TN6. Fizika masalalarini klassifikatsiyalash, turli usullarda yechish hamda o‘quvchilarni masala yechishga o‘rgatish metodlarini amaliyotda qo‘llash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Fizika o‘quv eksperimentlarini tashkil etish, namoyish tajribalarini tayyorlash va laboratoriya mashg‘ulotlarini o‘tkazish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN8. Laboratoriya ishlarida o‘lchash xatolarini hisoblash, fizika kabineti jihozlari va asbob-uskunalaridan samarali foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Fizika o‘qitish jarayonida innovatsion, muammoli va pedagogik texnologiyalarni qo‘llash hamda axborot texnologiyalaridan foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Darslarni rejalashtirish, ochiq darslar tashkil etish, didaktik materiallar tayyorlash va o‘quv jarayonini metodik jihatdan loyihalash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Fizika fanini o‘qitishda pedagogik dasturiy vositalar, multimedia ilovalari va integrativ ta’lim texnologiyalaridan foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Fizika va astronomiya fanlarini o‘qitishda zamonaviy didaktik yondashuvlar, ta’lim metodlari va baholash mezonlarini amaliyotga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. O‘quvchilarning fizika bo‘yicha o‘quv-bilish faoliyatini nazorat qilish, baholash va natijalarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. O‘quvchilarda tabiiy-ilmiy savodxonlikni rivojlantirish, xalqaro baholash dasturlariga mos topshiriqlar ishlab chiqish va baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. O‘quvchilarning fizika faniga qiziqishini shakllantirish, mustaqil ta’lim faoliyatini tashkil etish va faollashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. O‘rta maxsus, kasb-hunar va oliy ta’lim muassasalarida fizika o‘qitishning o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga olib ta’lim jarayonini tashkil etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Fizika bo‘limlari (mexanika, molekulyar fizika, elektr, optika va atom fizikasi) bo‘yicha o‘quv jarayonini metodik loyihalash va amalga oshirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Fizikani o‘qitishda raqamli ta’lim resurslari, zamonaviy pedagogik yondashuvlar va uzluksiz kasbiy rivojlanish tamoyillarini qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Nazariy mexanika kursi talabani klassik mexanikaning fundamental asoslari bilan, shu jumladan Nyuton qonunlarini zamonaviy bayoni bilan tanishtirishni o‘z oldiga maqsad qilib qo‘yadi. Saqlanish qonunlari — energiya, impuls, impuls momenti saqlanish qonunlarini fazo va vaqtning xususiyatlari bilan bog‘lab izohlashga e’tibor ko‘proq qaratiladi. Umumnazariy fanlarning metodogik asosi aynan shu fan doirasida shakllanadi.
TN1. Nisbiylik printsipi natijalarini anglay va izohlay olish.
TN2. Klassik mexanikaning asosiy metodlari – Lagranj, Gamilьton, Gamilton-Yakobi metodlarini fizik sistemalar va jaraenlarni yoritishda qoʼllay bilish.
TN3. Nazariy bilimlarni namunaviy fizik masalalarni turli usullar bilan hal qilishga qoʼllay olish.
TN4. Nyuton qonunlarini, moddiy nuqta harakatining differensial tenglamalarini hamda bog‘lanishlar va kuchlar tasnifini biladi.
Ko‘nikmalar bo‘yicha:
TN5. Moddiy nuqtaga ta’sir etuvchi kuchlar differensial tenglamalarini tuzish va ularni boshlang‘ich shartlar asosida yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Klassik mexanik tizimlar uchun Lagranj differensial tenglamalarini ixtiyoriy umumlashgan koordinatalarda tuzish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Lagranj funksiyasining simmetriya xossalariga ko‘ra tizimning harakat integrallarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
Kompetensiyalar jihatidan:
TN8. Nuqtaviy dinamik tizimlarning harakat qonuniyatlarini klassik mexanika tamoyillari asosida tahlil qilish va prognoz qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN9. Murakkab mexanik obektlarni mexanik bog‘lanishlar va umumlashgan koordinatalar formalizmi orqali modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN10. Murakkab mexanik obektlarni mexanik bog‘lanishlar va umumlashgan koordinatalar formalizmi orqali modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Kosmik dinamika, sayyoralar va sun’iy yo‘ldoshlar harakatini hamda mikrodunyodagi zarralar dreyfini markaziy maydon qonuniyatlari asosida baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Zarralar to‘qnashuvi va sochilish kesimlariga doir eksperimental ma’lumotlarni atom va yadro fizikasi jarayonlariga tatbiq etgan holda tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Muvozanat holatining turg‘unligini aniqlash hamda ko‘p bog‘lamli mexanik va muhandislik konstruksiyalarining tebranishlarini modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Murakkab bog‘langan tebranma tizimlarni mustaqil harmonik osillatorlar yig‘indisi ko‘rinishida tahlil qilish va rezonans chastotalarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Fizik tizimlarni fazoviy fazoda tavsiflash hamda Gamilton formalizmini kvant mexanikasi va statistik fizikaga ko‘prik sifatida qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Murakkab geometrik shaklli jismlarning fazoviy harakatini, giroskoplar dinamikasini va kosmik obektlar aylanishini mexanik jihatdan tushuntirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishdan maqsad – fanni o`zlashtirishda dars-ta’limining asosiy shakli ekan, u ilmiy tizimli, tushunarli, ongli va faol bo`lishi, bilimlar mustahkam o`zlashtirilishi, talabaning shaxsiy xususiyatlari e`tiborga olingan holda tashkil etilishi lozimdir. Talabalarga “Atom fizikasi” fanini o`rgatishdan maqsad, uni kelgusi ilmiy-texnikaviy taraqqiyot jarayonida uchraydigan turlicha masalalar va yangiliklarni mustaqil ravishda hal qilishni ta`minlashdan iborat. Shu bilan birga “Atom fizikasi” fani fizika-matematika fanlari singari, umumiy ilmiy fundamental fanlarning biri sifatida o‘rganiladi.
TN1. Atom fizikasi fanining predmeti, maqsad va vazifalari, mikroolamning asosiy qonuniyatlari, atom tuzilishi va atom modellari (Tomson, Rezerford, Bor) hamda zamonaviy atom nazariyasi asoslarini biladi.
TN2. Vodorod atomi tuzilishi, Bor postulatlari, energetik sathlar, kvant sonlari va vodorod atom spektrining hosil bo‘lish qonuniyatlarini biladi.
TN3. Elektromagnit nurlanishning korpuskulyar va to‘lqin xususiyatlari, foton nazariyasi, yorug‘lik kvanti va saqlanish qonunlarining atom jarayonlaridagi o‘rnini biladi.
TN4. Bir elektronli va ko‘p elektronli atomlarning tuzilishi, elektron konfiguratsiyasi hamda atom holatlarining elektronlar bilan to‘ldirilish qoidalarini biladi.
TN5. Rentgen spektrlari, rentgen nurlanishining hosil bo‘lish mexanizmi, xarakteristik va tormozlanish rentgen nurlanishlari xususiyatlarini biladi.
TN6. Kvant mexanikasining asosiy tushunchalari, Shredinger tenglamasi, to‘lqin funksiyasi va fizik kattaliklar operatorlari mazmunini biladi.
TN7. De-Broyl gipotezasi, noaniqlik prinsipi, mikrozarralarning erkin harakati va potensial maydonlardagi harakat qonuniyatlarini biladi.
TN8. Elektronning mexanik va magnit momentlari, atom spektrining nozik strukturasi hamda atomlarning tashqi elektr va magnit maydonlardagi xatti-harakatlarini biladi.
TN9. Molekulalarning hosil bo‘lishi, atomlararo bog‘lanishlar va kimyoviy bog‘lanishlarning kvant-fizik asoslarini biladi.
TN10. Atom va molekulyar tizimlarga oid nazariy masalalarni matematik va fizik usullar yordamida tahlil qilish, hisoblash va natijalarni izohlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Vodorod atomi spektrlarini tahlil qilish, energetik sathlar va kvant sonlari asosida atom holatlarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Elektromagnit nurlanish, foton energiyasi va atom jarayonlariga oid amaliy masalalarni yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN13. Kvant mexanikasi usullaridan foydalanib to‘lqin funksiyalarini tahlil qilish va operatorlar ustida amallar bajarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN14. Mikrozarralarning harakati va atom tizimlariga oid laboratoriya hamda amaliy mashg‘ulotlarda zamonaviy o‘lchov va tahlil usullaridan foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN15. Rentgen spektrlari, atom spektrlari va eksperimental natijalarni qayta ishlash hamda ularni taqqoslash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN16. Atom fizikasi va mikroolam hodisalarining fundamental qonuniyatlarini ilmiy nuqtai nazardan tahlil qilish, fizik hodisalar orasidagi bog‘liqliklarni aniqlash hamda ularni nazariy va amaliy masalalarni yechishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Atom tuzilishi, atom modellari va kvant nazariyasining asosiy tamoyillaridan foydalangan holda atom jarayonlarini tushuntirish, fizik modellarni solishtirish va ilmiy xulosalar chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Bor nazariyasi, energetik sathlar va kvant sonlari asosida atomlarning energetik holatini tavsiflash, spektral xususiyatlarini baholash va natijalarni tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Elektromagnit nurlanishning to‘lqin va korpuskulyar xususiyatlarini zamonaviy fizika nuqtai nazaridan izohlash, yorug‘likning modda bilan o‘zaro ta’sirini tushuntirish hamda amaliy masalalarda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Bir elektronli va ko‘p elektronli atomlarning tuzilishi, elektron konfiguratsiyasi va elektron qobiqlarining shakllanish qonuniyatlarini tahlil qilish hamda fizik jarayonlarni modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN21. Atom spektrlari va spektral qonuniyatlarni tahlil qilish, spektral ma’lumotlar asosida atomlarning fizik xossalarini aniqlash va ilmiy asoslangan xulosalar chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN22. Rentgen nurlanishining hosil bo‘lish mexanizmlarini tushuntirish, rentgen spektrlarini tahlil qilish va ularning fan, texnika hamda zamonaviy texnologiyalardagi qo‘llanilishini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN23. Kvant mexanikasi asosiy tenglamalari, matematik apparati va fizik interpretatsiyalaridan foydalanib mikrotizimlarning xatti-harakatlarini tavsiflash va tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN24. To‘lqin funksiyasi, operatorlar va ehtimollik yondashuvlari asosida mikrozarralar holatini matematik ifodalash, hisoblash va natijalarni fizik mazmunda sharhlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN25. De-Broyl gipotezasi va noaniqlik prinsipi asosida zarralarning to‘lqin xususiyatlarini tushuntirish, mikroolam qonuniyatlarini tahlil qilish va ilmiy masalalarni hal etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN26. Mikrozarralarning erkin va chegaralangan harakatini fizik modellar yordamida tavsiflash, hisoblash natijalarini tahlil qilish va amaliy jarayonlarga moslashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN27. Elektronning orbital va spin momentlari, magnit xossalari hamda atom spektrining nozik strukturasini tahlil qilish va ularning fizik mohiyatini tushuntirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN28. Atomlarning tashqi elektr va magnit maydonlaridagi xatti-harakatlarini baholash, maydon ta’sirida yuz beruvchi spektral o‘zgarishlarni tahlil qilish hamda natijalarni ilmiy asoslash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN29. Molekulalarning hosil bo‘lish mexanizmlari, atomlararo o‘zaro ta’sirlar va kimyoviy bog‘lanishlarning kvant-fizik asoslarini tushuntirish va amaliy masalalarda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN30. Atom fizikasi bo‘yicha laboratoriya va amaliy tadqiqot ishlarini zamonaviy o‘lchov vositalari, dasturiy ta’minot va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari asosida tashkil etish va bajarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN31. Eksperimental natijalarni yig‘ish, statistik va matematik usullar orqali qayta ishlash, xatoliklarni baholash hamda ilmiy hisobot va taqdimotlar tayyorlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN32. Atom fizikasi, spektroskopiya, kvant texnologiyalari, nanofizika va zamonaviy ilmiy tadqiqot yo‘nalishlarida mustaqil kasbiy faoliyat yuritish hamda innovatsion yechimlar ishlab chiqish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Elektrodinamika” fani – Fizika ta’lim yo’nalishidagi talabalarga mo’ljallangan bo’lib, Elektrodinamikaning zamonaviy metodlari bilan talabalarni tanishtirish va ishlashga o’rgatish, elektromagnit hodisalarni tahlil qilish ko’nikmalarini hosil qilish, Elektrodinamikaning asosiy tenglamalarini keltirib chiqarish bilan tanishtirish, maxsus nisbiylik nazariyasi, mikroskopik va makroskopik elektrodinamikaning asoslari haqida bilim berishga qaratilgan.
TN1. Talabalar Elektrodinamikaning zamonaviy metodlari bilan tanishgan bo’lishlari kerak
TN2. Talabalar Elektrodinamikaning zamonaviy metodlari bilan ishlashga o’rgangan bo’lishlari lozim
TN3. Elektrodinamikaning asosiy tenglamalarini keltirib chiqarishni o’rgangangan bo’lishlari kerak
TN4. Talabalar maxsus nisbiylik nazariyasi asoslari haqida bilimga ega bo’lgan bo’lishlari lozim
TN5. Talabalar mikroskopik va makroskopik elektrodinamikaning asoslarini turmushga qo’llash bo’yicha bilimga ega bo’lgan bo’lishlari kerak
TN6. Talabalar elektromagnit hodisalarni tahlil qilish ko’nikmalarini hosil qilgan bo’lishlari kerak
TN7. Talabalar maxsus nisbiylik nazariyasi qonunlarini amaliyotga qo’llash bo’yicha ko’nikmalarga ega bo’lgan bo’lishlari lozim
TN8. Fazoviy-vaqtinchalik Lorentz almashtirishlarini turli sanoq tizimlarida qo‘llash va relyativistik kinematik effektlarni (vaqt sekinlashishi, uzunlik qisqarishi) hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Zaryadlangan zarralarning elektromagnit maydondagi harakat tenglamalarini tuzish hamda maydon kuchlanganligi va potensiallarini 4-vektor ko‘rinishida Lorentz almashtirishlari orqali hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Klassik mexanika va relyativistik mexanika chegaralarini baholash hamda yuqori energiyali zarralar harakatini fazo-vaqt konseptual munosabatlari asosida tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi
TN11. Kovariant shakldagi fizik qonuniyatlarni shakllantirish va maydonning kalibrovka invariantligi tamoyillarini mikroelektronika hamda tezlatgichlar fizikasiga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Elektromagnetizmning fundamental qonunlarini yaxlit tizim sifatida tahlil qilish hamda elektromagnit maydon to‘lqin tabiati muammolarini hal qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Makroskopik tizimlar va o‘tkazgichlarning elektrostatik maydonlarini modellashtirish hamda yuqori kuchlanishli qurilmalarni loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi
TN14. To‘lqinli optika va aloqa tizimlarida elektromagnit to‘lqinlarning modda bilan o‘zaro ta’sir mexanizmlarini boshqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Tezlatgichlar va antenna tizimlarining nurlanish xarakteristikalarini hisoblash hamda energetik yo‘qotishlarni optimallashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Transformatorlar, generatorlar va zamonaviy energiyani qayta ishlash qurilmalari ishlash prinsipini elektromagnit induksiya qonuni asosida optimallashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Optoelektronika, lazer fizikasi va dispersiv muhitlarda elektromagnit signallarining tarqalish hamda so‘nish qonuniyatlarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanning maqsadi – sxemalar va tizimlarda signallarni o‘zgartirish jarayonlarni va qonuniyatlarini o‘rganish bo‘yicha bilim, malaka va ko‘nikmani shakllantirishdir. Ma’lumotlarni hosil qilish, uzatish, qayta ishlash va saqlash jarayonlaridan boshlab murakkab sxemalarning texnika va turmushda qo‘llanilishini, yarim o‘tkazgichli elementlarda yig‘ilgan radioelektron qurilmalarning asosiy parametr va xarakteristikalarini tajribalar asosida o‘lchash, ulardagi fizik jarayonlar qonunlarini o‘rganish, taqqoslashni o‘rgatishdan iboratdir.
TN1. Axborot uzatish va qabul qilishning nazariy asoslari, signallar turlari to‘g‘risida boshlang‘ich asosiy ma’lumotlarga ega bo‘lishi kerak;
TN2. Elektr zanjir elementlarini bilish va elektr zanjirlarini ulay olish bilimlariga ega bo‘lishi kerak;
TN3. Tebranish konturlari, erkin va majburiy tebranishlar, rezonans hodisalari haqida bilimga ega bo‘ladi;
TN4. Yarimo‘tkazgichli elektronika, xususan, yarimo‘tkazgichli diod va tranzistorlar to‘g‘risida bilimlariga ega bo‘lishi kerak;
TN5. Kuchaytirgichlar va raqamli elektronika qurilmalarining ishlash prinsipi bo‘yicha bilimlarga ega bo‘lishi kerak.
TN6. Elektr zanjir elementlaridan to‘g‘ri foydalanish ko‘nikmalariga ega bo‘la oladi;
TN7. Yarimo‘tkazgichli qurilmalarni baholash va tizimli yondashuv asosida kasbiy vazifalarni bajarishda foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi;
TN8. Kuchaytirgichlar va raqamli elektronika qurilmalaridan foydalanishda eng samarali yechimlarini topish uchun vaziyatni tanqidiy tahlil qila oladi hamda kundalik faoliyatida samarali foydalanish me‘yorlari va soha standartlarini qo‘llay oladi.
TN9. Maydonli tranzistorlarning ishlashini o‘rganish va tranzistorli kalitlarni tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Elektron qurilmalar va signallarni qayta ishlash tizimlarini tahlil qilish hamda ulardan kasbiy faoliyatda foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Yarimo‘tkazgichli elementlar va kuchaytirgichlarni turli elektron qurilmalarda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Elektron qurilmalarni diagnostika qilish, nosozliklarni aniqlash va bartaraf etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Elektronika va signallarni qayta ishlash bo‘yicha ilmiy-texnik axborotlardan foydalanish, mustaqil ta'lim olib borish va innovatsion yechimlarni ishlab chiqish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Talabalar turli turdagi diodlar, tranzistorlar va zamonaviy spin-maydon tranzistorlarning ishlash prinsiplari hamda elektrofizik xossalarini tahlil qila olish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN15. Operatsion kuchaytirgichlar, komparatorlar, generatorlar, mantiqiy elementlar, triggerlar hamda hisoblagichlar asosida funksional sxemalarni mustaqil tuza olish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN16. Elektron sxemalarni zamonaviy muhandislik dasturlarida virtual laboratoriya modellarini yaratish, ularda volt-amper xarakteristikalarini tadqiq qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi - “Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi” fani Fizika ta’lim yo’nalishidagi talabalarga mo’ljallangan bo’lib, unda atom yadrosining tuzilishi, xususiyatlari, modellari va radioaktiv parchalanishlari, yadro nurlanishlarining modda bilan o’zaro ta’siri, yadrolarning bo’linishi, yadro reaksiyalari, tabiatda mavjid elementar zarralarning asosiy xususiyatlari haqida talabalarga bilim beriladi.
TN1. Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi fanining predmeti, maqsadi, rivojlanish bosqichlari hamda mikrodunyo hodisalarining masshtabi to‘g‘risidagi nazariy asoslarni biladi.
TN2. Atom yadrolarining xossalari, yadro tarkibi, nuklonlar, elektr va barion zaryadi, yadro massasi, massa soni hamda bog‘lanish energiyasi haqidagi bilimlarni biladi.
TN3. Yadro o‘lchami, zichligi, spin, magnit moment, multipol momentlar, statistika va juftlikning saqlanish qonuni haqidagi tushunchalarni biladi.
TN4. Yadro kuchlari, ularning xossalari, o‘rganish metodlari, Yukava gipotezasi, izotopik invariantlik va yadrolarning stabillik qonuniyatlarini biladi.
TN5. Yadro modellari, tomchi modeli, Vayszekker formulasi, Fermi-gaz modeli, qobiq modeli va umumlashgan modelning nazariy asoslarini biladi.
TN6. Radioaktivlik hodisasi, radioaktiv yemirilish qonunlari, alfa, beta va gamma nurlanishlari hamda yadro izomeriyasi nazariyasini biladi.
TN7. Yadro nurlanishlarining modda bilan o‘zaro ta’siri, ionlanish jarayonlari, radiatsion tormozlanish va nurlanish mexanizmlarini biladi.
TN8. Yadro reaksiyalari, termoyadro reaksiyalari, yadro energetikasi, elementar zarralar, kvarklar va koinot evolyutsiyasi haqidagi nazariy bilimlarni biladi.
TN9. Atom yadrosi parametrlarini aniqlash, bog‘lanish energiyasi va yadro massalariga oid masalalarni yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Yadro kuchlari, izotopik spin, yadro modellari va stabillik sohasiga oid hisoblash hamda tahlil ishlarini bajarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Radioaktiv yemirilish qonunlari asosida yarim yemirilish davri, o‘rtacha yashash vaqti hamda radioaktiv jarayonlarga doir masalalarni yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Alfa, beta va gamma nurlanishlarining modda bilan o‘zaro ta’siri, nurlanish intensivligi va energiya yo‘qotilishiga oid masalalarni amaliy tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Yadro reaksiyalari kinematikasi, saqlanish qonunlari, reaksiya kesimi va chiqishini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN13. Yadro energetikasi, yadro reaktorlari va radiatsion ekologiya bo‘yicha amaliy masalalarni yechish hamda natijalarni tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN14. Elementar zarralar fizikasi, zarralar klassifikatsiyasi, kvark modeli va koinot nurlariga oid masalalarni matematik va fizik usullarda tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN15. Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi qonuniyatlarini ilmiy asosda tushuntirish, yadro jarayonlarini tahlil qilish va nazariy xulosalar chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Radioaktiv nurlanishlarni aniqlash, baholash va eksperimental natijalarni zamonaviy fizik usullar asosida qayta ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Yadro fizikasi va elementar zarralar fizikasi bo‘yicha masalalarni matematik modellashtirish hamda axborot texnologiyalari vositalaridan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Yadro energetikasi, radiatsion xavfsizlik va ekologik masalalarni ilmiy yondashuv asosida baholash hamda amaliy faoliyatga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Elementar zarralar, kosmik nurlar va zamonaviy tezlatgichlar bo‘yicha ilmiy ma’lumotlarni mustaqil tahlil qilish va ilmiy izlanish olib borish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Atom yadrosi va elementar zarralar fizikasi bo‘yicha olingan nazariy va amaliy bilimlarni ta’lim, ilmiy-tadqiqot hamda kasbiy faoliyatda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Astronomiya va astrofizika fanining maqsadi – Koinotdagi osmon jismlari va hodisalarining tuzilishi, kelib chiqishi, rivojlanishi hamda fizik xususiyatlarini ilmiy asosda o‘rganishdan iborat. Ushbu fan Quyosh, yulduzlar, sayyoralar, galaktikalar, tumanliklar va boshqa kosmik obyektlarning harakati, tarkibi va evolyutsiyasini tadqiq etadi. Shuningdek, koinotda sodir bo‘ladigan fizik jarayonlarni zamonaviy nazariyalar va kuzatish usullari yordamida tushuntirish, astronomik hodisalarni bashorat qilish hamda ularning Yer va insoniyat hayotiga ta’sirini aniqlashni maqsad qiladi. Fan talabalarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish, tahliliy fikrlashni rivojlantirish va zamonaviy kosmik tadqiqotlar bo‘yicha zarur bilim hamda ko‘nikmalarni hosil qilishga xizmat qiladi.
TN1. Astronomiya va astrofizika fanning rivojlanish tarixi, predmeti, osmon sferasi, gorizontal, ekvatorial va ekliptik koordinatalar sistemalari hamda ularning sutkalik aylanish qonuniyatlarini biladi.
TN2. Vaqt o‘lchash sistemalari, taqvimlar, sferik va parallaktik uchburchaklar asoslari, refraksiya va sutkalik parallaks hodisalarining fizik mohiyatini biladi.
TN3. Sayyoralar harakati qonuniyatlari (Kopernik va Kepler ta’limotlari), konfiguratsiyalar, Yer va Oy harakati, tutilishlar, pretsessiya hamda nutatsiya hodisalarini tushunadi.
TN4. Optik va astrofizik asboblar (teleskoplar, spektral asboblar, fotoelektrik qabul qilgichlar) ishlash prinsiplari, astrofotometriya va spektral tahlil asoslarini biladi.
TN5. Quyosh va Quyosh sistemasi fizikasi, Quyoshning ichki tuzilishi va atmosferasi, yulduzlar (statsionar va nostatsionar) fizikasi, Galaktikamiz va undan tashqaridagi ob’ektlar (kvazarlar, galaktikalar) hamda Kosmologiya (Katta portlash nazariyasi) asoslarini biladi.
TN6. Osmon sferasi va koordinatalar sistemalariga oid amaliy masalalarni yechish, yoritkichlarning kulminatsiyasi, chiqishi va botish vaqtlarini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Quyosh sistemasi jismlarining fizik xususiyatlari, sayyoralarning ichki tuzilishi va atmosferalari, kometalar, asteroidlar hamda meteoritlarning kelib chiqishi va evolyutsiyasini izohlash ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
TN8. Sayyoralarning sinodik va siderik davrlari, orbita elementlari hamda gravitatsiya qonunlariga oid hisoblashlarni bajarish, Quyosh va Oy tutilishi shartlarini tahlil qila oladi.
TN9. Yulduzlarning spektral sinflarini aniqlash, absolyut yulduziy kattalik, yorqinlik va o‘lchamlarini hisoblash, Spektr-yorqinlik (Hertzsprung-Russell) diagrammasini tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Galaktikamizning tuzilishi, yulduzlararo muhit, galaktikalar turlari, kvazarlar, gravitatsion linzalar hamda Koinotning katta masshtabli tuzilishiga oid jarayonlarni tushuntirish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
TN11. Astronomiya va astrofizika masalalarini yechishda osmon mexanikasi, sferik astronomiya hamda klassik fizika qonunlaridan foydalanish, yoritkichlarning koordinatalarini aniqlash, vaqt sistemalari va osmon hodisalarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Osmon koordinatalari, kulminatsiya, yoritkichlarning chiqishi va botishi, refraksiya, parallaks, pretsessiya va aberratsiya hodisalariga oid masalalarni yechish, astronomik kattaliklar orasidagi bog‘lanishlarni aniqlash hamda natijalarni fizik jihatdan izohlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Teleskoplar, fotometrik va spektral asboblar, fotoelektrik qabul qilgichlar hamda zamonaviy kuzatuv vositalaridan foydalanish, astronomik kuzatish natijalarini qayta ishlash va tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Quyosh, sayyoralar, yulduzlar va galaktikalarning fizik xususiyatlarini tavsiflash, ularning evolyutsiyasi bilan bog‘liq jarayonlarni ilmiy nuqtai nazardan baholash hamda nazariy bilimlarni amaliy masalalarni yechishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Astrofizik kuzatishlardan olingan ma’lumotlar asosida spektrlarni tahlil qilish, yulduzlarning temperaturasi, yorqinligi va boshqa fizik parametrlarini aniqlash, natijalarni zamonaviy kompyuter dasturlari yordamida qayta ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Galaktikalar, kvazarlar, gravitatsion linzalar, Koinotning katta masshtabli tuzilishi va kosmologik jarayonlarni zamonaviy ilmiy nazariyalar asosida tahlil qilish, Katta portlash nazariyasi va Koinot evolyutsiyasiga oid ilmiy xulosalarni baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Astronomik kuzatishlar va nazariy hisoblashlar natijalarini umumlashtirish, ilmiy muammolarni aniqlash, ularning yechimiga oid xulosalar ishlab chiqish hamda kasbiy faoliyatda zamonaviy ilmiy yondashuvlarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Talabalar ongida issiqlik va atom energetikasida qo‘llaniladigan an’anaviy manbalarga nisbatan muqobil bo‘lgan energiya manbalarini o‘zlashtirish istiqbollari borasida mamlakatimizda va jahonda mavjud bo‘lgan bilimlarni shakllantirishdir.
TN1. suvning potensial energiyasi va bosimi, laminar va turbulent oqim, turbinaning ishlash prinsipi, elektromagnit induksiya, to‘lqin kattaliklari, shamol tezligi va bosimi, yutilish koeffisiyenti, issiqlik tushunchasi, geometrik optika qonunlari, qaytarish koeffisiyenti, egrilik radiusi, fotoeffekt tushunchasi, elektr quvvat, foydali ish koeffisiyenti, issiqlik samaradorlik, generatsiya tushunchasi, rekombinasiya tushunchasi, p – n o‘tish, quyosh nurlanishi intensivligi, issiqlik almashinuvi va harorat gradiyenti kabi tushunchalar haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
TN2. nazariy bilimlarni namunaviy fizik masalalarni turli usullar bilan hal qilish va yechishni, energetik qurilmalarning ishlash prinsipini fizik qonunlar asosida tavsiflshni bilishi va ulardan foydalana olishi;
TN3. energetik qurilmalarning elektr va issiqlik parametrlarini, elektr quvvatini tajribada o‘lchash asosida nazariy qonunlarini anglay va izohlay olish.
TN4. Mexanika, molekular fizika, elektr va magnetizmning asosiy qonunalari va ularni energetikada qo‘llash ko‘nikmalariga ega bo‘lishi kerak.
TN5. Energetik resurslarni klassifikatsiya qilish, global energiya balansi va iste’mol dinamikasini statistik tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Termodinamika va gidrodinamika qonunlarini energetik qurilmalarga qo‘llay olish. Energiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishidagi fizik mexanizmlarni chuqur anglash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN7. Fotovoltaika fizikasini - p-n o‘tish sohasida fotoeffekt hodisasi, zaryad tashuvchilarning generatsiyasi va rekombinatsiyasi, energetik zonalardagi jarayonlarni va fotoelektr harakatlantiruvchi kuch hosil bo'lishini nazariy tahlil qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN8. Sanoat korxonalari va turar joy binolarida energiya isrofini aniqlash, issiqlik yo‘qotishlarini fizik usullar bilan hisoblash va energiya tejamkor yarimo‘tkazgichli texnologiyalarni joriy qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN9. Muayyan hududning quyosh radiatsiyasi va shamol potensialini xaritalar asosida tahlil qilib, u yerda quriladigan stansiyalarning samaradorligini bashoratlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN10. Fotoelektrik va gibrid tizimlarni tarmoqqa yoki avtonom iste'molchilarga moslab fizik loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Chiqindilarni qayta ishlash asosida ishlaydigan ekologik toza biogaz va bioenergetik tizimlarni hisoblash va modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Atom elektr stansiyalarining (AES) fizik xavfsizlik tizimlarini tahlil qilish va yadroviy xavfsizlik prinsiplarini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN5. Quyosh elementi haroratini pasaytirish hisobiga elektr samaradorlikning ortishini va umumiy energetik foydali ish koeffitsiyentini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Reaktorning issiqlik quvvatini, yadro yoqilg‘isining sarfini va reaktivlik koeffitsiyentlarini matematik hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Energiyaning bir turdan ikkinchi turga aylanishidagi fizik mexanizmlarni chuqur anglash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN8. Fotovoltaika fizikasini - p-n o‘tish sohasida fotoeffekt hodisasi, zaryad tashuvchilarning generatsiyasi va rekombinatsiyasi, energetik zonalardagi jarayonlarni va fotoelektr harakatlantiruvchi kuch hosil bo‘lishini nazariy tahlil qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN9. Sanoat korxonalari va turar joy binolarida energiya isrofini aniqlash, issiqlik yo‘qotishlarini fizik usullar bilan hisoblash va energiya tejamkor yarimo‘tkazgichli texnologiyalarni joriy qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN10. Muayyan hududning quyosh radiatsiyasi va shamol potensialini xaritalar asosida tahlil qilib, u yerda quriladigan stansiyalarning samaradorligini bashoratlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Turar joy va sanoat ob’ektlari uchun quyoshli issiq suv ta’minoti va passiv isitish tizimlarini fizik loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Avtonom va tarmoqqa ulangan fotoelektrik stansiyalarni iste’molchi quvvatiga qarab hisoblash va o‘rnatish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Quyosh energiyasidan kompleks (gibrid) foydalanish tizimlarining fizik modellarini yaratish va ularning iqtisodiy-energetik tejamkorligini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. “Yashil vodorod” texnologiyalarini joriy etish, vodorodli transport va energetika tizimlarining xavfsizlik parametrlarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Yadro energetik qurilmalarining radiatsion xavfsizligini nazorat qilish va yadroviy reaktor tizimlarining barqaror ishlash rejimlarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishdan maqsad - talabalarda klassik va zamonaviy fizikaning fundamental qonunlari haqida asosiy tushunchalarni shakllantirish va ularni o‘zlashtirish, kasbiy faoliyatida fizika hodisalari va qonuniyatlarini qo‘llash ko‘nikmalarini hosil qilish, kasbiy faoliyatni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun ilmiy tafakkurni rivojlantirish va fundamental asosni yaratish. Shu bilan birga olingan bilimlarni amaliyotda nostandart masalalarga tadbiq etish ko‘nikma va malakalarini hosil qilish.
TN 1. Kvant elektronikasi fanining asosiy tushunchalari va ularning formulalari bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 2. Kvant elektronikasining asosiy fizik jarayonlarni ma’nosi, mazmuni, qonuniyatlari va ularning grafiklarini tahlil qilish bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 3. Fizik kattaliklarning ma’nosini, birliklarini va ularni taqqoslash bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 4. Asosiy fizik qonun va jarayonlarni, ekologik hodisalarga qo‘llay bilish bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 5. Kvant elektronikasi qonuniyatlari asosida lazerlar, mazerlar va boshqa kvant qurilmalarining ishlash prinsiplarini tahlil qilish hamda ularning fizik asoslarini tushuntirish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 6. Atomlar va molekulalarning nurlanish hamda yutilish jarayonlarini tavsiflovchi fizik modellar bilan ishlash, ularga oid masalalarni yechish va natijalarni tahlil qilish ko‘nikmalarini egallaydi.
TN 7. Lazer nurlanishining asosiy parametrlarini aniqlash, optik tizimlarning ishlash samaradorligini baholash va eksperimental natijalarni qayta ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 8. Kvant elektronikasiga oid nazariy va amaliy masalalarni yechishda zamonaviy hisoblash usullari, dasturiy vositalar va ilmiy adabiyotlardan samarali foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
TN9. Talaba kvant elektronikasining fundamental nazariy asoslari, atom va molekulalarda nurlanish jarayonlari, spontan va majburiy nurlanish, energiya sathlari, optik kuchaytirish, lazer va mazerlarning ishlash prinsiplari hamda kvant generatorlarining fizik mohiyatini tushunadi va ilmiy asosda tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN10. Talaba lazer tizimlari va optoelektron qurilmalar bilan ishlash ko‘nikmalariga ega bo‘ladi, kvant elektronikasi bo‘yicha laboratoriya tajribalarini xavfsizlik qoidalariga rioya qilgan holda bajaradi, optik parametrlarni o‘lchaydi, eksperimental natijalarni qayta ishlaydi, tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Talaba kvant elektronikasi qonuniyatlarini lazer texnologiyalari, optik aloqa tizimlari, spektroskopiya, fotonika, tibbiyot, sanoat va ilmiy tadqiqotlarda qo‘llay oladi, zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va modellashtirish usullaridan foydalangan holda kasbiy muammolarni hal etish hamda mustaqil ilmiy izlanish olib borish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Nochiziqli va kvant optikasi fanining maqsadi – talabalarga nochiziqli va kvant optikasining nazariy asoslari, lazer nurlanishi, nochiziqli optik hodisalar, kvant elektronikasining fizik prinsiplari hamda zamonaviy fotonika va kvant texnologiyalarining amaliy qo‘llanilishi bo‘yicha nazariy bilimlar berish, optik tizimlarni tahlil qilish va ilmiy-tadqiqot faoliyatida qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirish..
TN 1. Nochiziqli va kvant optikasi fanining asosiy tushunchalari va ularning formulalari bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 2. Nochiziqli va kvant optikasi fani asosiy fizik jarayonlarining ma’nosi, mazmuni, qonuniyatlari va ularning grafiklarini tahlil qilish bo‘yicha bilimga ega bo‘lishlari kerak.
TN 5. Nochiziqli optik hodisalar va kvant optikasiga oid jarayonlarni tahlil qilish, ularning fizik mohiyatini tushuntirish hamda matematik modellarini qo‘llash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 6. Yorug‘likning modda bilan o‘zaro ta’siri, chastotalarni o‘zgartirish, parametrik kuchaytirish va boshqa nochiziqli optik jarayonlarga oid masalalarni yechish ko‘nikmalarini egallaydi.
TN 7. Nochiziqli kvant optikasiga oid eksperimental natijalarni tahlil qilish, fotonlar statistikasi va kvant holatlarining xususiyatlarini baholash hamda ilmiy xulosalar chiqarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 8. Nochiziqli kvant optikasi sohasidagi zamonaviy ilmiy manbalar, dasturiy paketlar va axborot texnologiyalaridan foydalanib, ilmiy-tadqiqot hamda o‘quv faoliyatida uchraydigan muammolarni hal qila oladi.
TN9. Talaba nochiziqli va kvant optikasining fundamental qonuniyatlari, elektromagnit nurlanishning modda bilan o‘zaro ta’siri, spontan va majburiy nurlanish, lazer fizikasi, nochiziqli optik hodisalar, kvant holatlari hamda zamonaviy fotonika va kvant texnologiyalarining fizik asoslarini tushunadi, ularni ilmiy jihatdan tahlil qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN10. Talaba lazer va optik qurilmalar bilan ishlash, nochiziqli optik hodisalarni eksperimental tadqiq etish, optik parametrlarni o‘lchash, spektroskopik va optik tajribalarni bajarish, eksperimental natijalarni qayta ishlash, o‘lchash noaniqliklarini baholash hamda ilmiy xulosalar chiqarish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN11. Talaba nochiziqli va kvant optikasi qonuniyatlarini lazer texnologiyalari, optik aloqa tizimlari, fotonika, nanooptika, kvant kommunikatsiyasi, kvant hisoblash, spektroskopiya va zamonaviy ilmiy tadqiqotlarda qo‘llay oladi, optik jarayonlarni matematik modellashtirish va axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan foydalangan holda kasbiy muammolarni hal etish hamda mustaqil ilmiy izlanish olib borish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Talabalar ongida yarimo‘tkazgich va dielektrik materiallarning qo‘llanilishi va istiqbollari borasida jahonda va mamlakatimizda mavjud bo‘lgan bilimlarni shakllantishdan iborat.
TN1. Elementar (Si, Ge) va murakkab yarimo‘tkazgich materiallar guruhini, ularning zona tuzilishi hamda xususiy o‘tkazuvchanlik tabiati haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
TN2. Legirlash jarayonini, donor va akseptor kirishmalari tabiatini, n- va p-tur o‘tkazuvchanlik hosil bo‘lish mexanizmlarini hamda lokal sathlarni o‘rganish imkoniga ega bo‘ladi.
TN3. Turli fizik sharoitlarda yarimo‘tkazgich materiallarning asosiy parametrlarini (zona taqiqlangan qismi kengligi, effektiv massa) aniqlash va hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN4. Yarimo‘tkazgichlarda kirishma atomlarining konsentratsiyasi va haroratga bog‘liq holda Fermi sathining siljishini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN5. Yarimo‘tkazgichli fotoelementlar, fotodiodlar va fotorezistorlarning spektral hamda lyuks-amper xarakteristikalarini o‘lchash va tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Yarimo‘tkazgichlarning zona tuzilishini tushunish, ularning energetik diagrammalarini chizish va Fermi sathining joylashuvini harorat va legirlanish darajasiga qarab tahlil qila olish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN7. Yarimo‘tkazgichlarning solishtirma qarshiligini, zaryad tashuvchilar turi va konsentratsiyasini eksperimental o‘lchash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN8. Yarimo‘tkazgichlarda xususiy va aralashmali o‘tkazuvchanlik mexanizmlarini, elektronlar va kovaklarning konsentratsiyasi hamda harakatchanligini, dreyf va diffuziya toklari hosil bo‘lish qonuniyatlarini bilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN9. Turli funksional vazifalarni bajaruvchi yarimo‘tkazgichli asboblar asosida elektron sxemalarni loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN10. Muqobil energetika sohasida quyosh fotoelektr stansiyalari va optoelektronika qurilmalarining samaradorligini baholash va optimallashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Yarimo‘tkazgichli termoelektrik datchiklar, avtonom energiya manbalarini qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Eksperimental galvanomagnit o‘lchovlar asosida yarimo‘tkazgich materiallarning parametrlarini diagnostika qilish hamda Xoll datchiklarini elektron tizimlarga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Kondensirlangan holat fizikasi hozirgi zamon elektronika va sanoatining asosiy elementlari tarkib tobgan moddalar xossalarini o‘rganuvchi fan bo‘lib hisoblanadi. Bu moddalar asosida yasalgan zamonaviy asboblarning ishlash prinsip va konustruksiyasi eng avvalo qattiq jisimlarning fizik xossalari bilan bevosita bog‘liq. Qattiq jismlarning tuzilishi, sturukturasi ularning fizik xususiyatlari, qo‘llanish sohalarini o‘rganish, elektronika sohasida kondensirlangan holat fizikasi bilan bog‘liq bo‘lgan fundamental va amaliy masalalarni yechishda muhim ahamiyat kasb etadi.
TN1. Qattiq jismlarning asosiy parametlarini aniqlash bo‘yicha fizika tajribalar o‘tkazish va amaliy bajarishni bilishi va ulardan foydalana olishi;
TN2. yarimo‘tkazgich materiallarni va ularni fan va texnikada qo‘llash usullarini, fizikasini qonunlari haqida tasavvurga ega bo‘lishi;
TN3. Moddalarning kimyoviy bog‘lanish turlariga qarab ularning mexanik va termik xossalarini oldindan baholash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN4. Energetik zonalarni hisoblash, Brillyuen zonalarini qurish va Blox to‘lqin funksiyalarini elektron holatlariga tatbiq etish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN5. Kristall panjara simmetriyalarini aniqlash va tekisliklar hamda yo‘nalishlarni Miller indekslari yordamida belgilash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN6. Xoll effekti va kinetik koeffitsiyentlarni o‘lchash, o‘tkazuvchanlik mexanizmlarini eksperimental aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Yarimo‘tkazgichlarda zaryad tashuvchilar konsentratsiyasini haroratga bog‘liq holda hisoblash va Fermi sathining siljishini grafik ifodalash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN8. Kristallarning nuqsonlari (vakansiyalar, dislokatsiyalar) va ularning modda elektrofizik xossalariga ta’sirini aniqlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN9. Toza kristallarga boshqa modda kiritish orqali materialning o‘tkazuvchanlik turi va magnit xossalarini maqsadli boshqarish qonuniyatlarini tushunish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN10. Elektronning nafaqat zaryadi, balki spin xossasidan ham foydalanib ishlaydigan yangi avlod qurilmalari va geterostrukturalarning ishlash prinsiplarini loyihalash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN11. Kristallografik tuzilmalarni tahlil qilish hamda mikrotuzilmalarni rentgenografik tadqiq etishda fundamental qonuniyatlarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Qattiq jismlarning energetik spektrini tahlil qilish va yangi elektron materiallarning zona tuzilishini modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Turli darajada legirlangan va kompensatsiyalangan yarimo‘tkazgichli materiallarning elektr xossalarini boshqarish hamda maqsadli loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Spintronika, magnit xotira qurilmalari va zamonaviy magnit materiallarini ishlab chiqishda magnit tartiblanish qonuniyatlaridan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Kuchli magnit maydonlari yaratish va energiya yo‘qotishlarisiz uzatish tizimlarida o‘ta o‘tkazgich texnologiyalarini qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanni o‘qitishning maqsadi talabalarga Yer fizikasi tadqiqot usullari to‘g`risida umumiy tushunchalarni berish. O‘rganilayotgan Yer fizikasi qonunlari va usullari amalda qo‘llay bilish bo‘yicha bilim, ko‘nikma va malaka shakillantirishdir.
TN 1. Quyosh tizimining kelib chiqishi, Yer tipidagi sayyoralar va Yer evolyutsiyasining asosiy bosqichlari haqidagi nazariy bilimlarni biladi.
TN 2. Yerning seysmikligi, zilzilalarning kelib chiqish sabablari, tasnifi, seysmik to‘lqinlar va ularning ekologik ahamiyatini biladi.
TN 3. Yerning gravitatsion maydoni, Yer shakli, Yer qobig‘i va mantiyaning tuzilishi hamda Yer issiqlik maydoni xususiyatlarini biladi.
TN4. Yerning magnit maydoni, paleomagnetizm, geotektonik gipotezalar va geodinamik jarayonlarning fizik mohiyatini biladi.
TN5. Umumjahon okeanining kelib chiqishi, atmosfera va okean o‘zaro ta’siri, okean oqimlari va gidrofizik jarayonlarni biladi.
TN6. Atmosferaning kelib chiqishi, vertikal tuzilishi, termodinamikasi, dinamikasi va iqlim hosil qiluvchi omillarni biladi.
TN7. Yer va geotizimlarning nurlanish hamda issiqlik balansi, albedo, bug‘lanish va energiya almashinuvi qonuniyatlarini biladi.
TN8. Fotosintez jarayoni, fitometrik o‘lchovlar, elektromagnit to‘lqinlarning atmosferada tarqalishi va atmosfera ifloslanishining fizik asoslarini biladi.
TN9. Yer evolyutsiyasi va geofizik jarayonlarni tahlil qilish hamda Yer tuzilishiga oid ilmiy ma’lumotlarni sharhlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Yer magnit maydoni kuchlanganligining gorizontal tashkil etuvchisini aniqlash va natijalarni baholash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Plast suvlari solishtirma qarshiligi, minerallashuvi va zichligini o‘lchash hamda olingan natijalarni tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Tog‘ jinslarining elektr o‘tkazuvchanligini aniqlash va geofizik xususiyatlarini baholash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN13. Psixrometr yordamida havoning namligi va haroratini o‘lchash hamda atmosfera holatini tavsiflash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN14. Atmosfera bosimini o‘lchash orqali dengiz sathidan balandlikni aniqlash va geofizik kuzatish natijalarini qayta ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN15. Geofizik, meteorologik va ekologik jarayonlarga oid hisoblashlar hamda eksperimental natijalarni tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN16. Yerning ichki va tashqi tuzilishi, geofizik maydonlari hamda geodinamik jarayonlarning fizik mohiyatini ilmiy asosda tushuntirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Gravitatsion, magnit, seysmik va issiqlik maydonlariga oid ma’lumotlarni yig‘ish, qayta ishlash va tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Geofizik kuzatuvlar natijalarini interpretatsiya qilish va tabiiy jarayonlarning rivojlanishini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Zilzilalar, vulqonizm va geotektonik jarayonlarni ekologik omillar bilan bog‘liq holda tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Atmosfera, okean va gidrosfera tizimlarining fizik jarayonlarini modellashtirish va ilmiy xulosalar chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN21. Nurlanish va issiqlik balansi komponentlarini aniqlash hamda geotizimlar energetikasini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN22. Fotosintez, energiya almashinuvi va ekologik jarayonlarning fizik-geografik asoslarini amaliy masalalarda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN23. Atmosfera ifloslanishi va antropogen omillarning ob-havo hamda iqlimga ta’sirini ilmiy baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN24. Yer fizikasi va geofizika bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilimlarni ilmiy-tadqiqot va kasbiy faoliyatda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Nanofizika asoslari fanining maqsadi shundan iboratki, nanozarralar, nanotuzilmalar, nanoqatlamlar fizikaviy xossalarini fundamental qonunlardan foydalanib o‘rganish nazarda tutilgan.
TN 1. Nanofizika fani predmeti, maqsad va vazifalarini tushunadi.
TN 2. Nanoo‘lchamli tizimlarda yuzaga keladigan kvant cheklanish hodisalarini izohlashni biladi.
TN 3. Nanozarralar, nanonaychalar, kvant nuqtalar va boshqa nanoobyektlarning fizik xossalarini biladi.
TN4. STM, AFM, TEM, SEM kabi zamonaviy mikroskopik va tahlil usullarini biladi.
TN5. Nanofizikaning elektronika, energetika, biotexnologiya va tibbiyotdagi amaliy qo‘llanilishidan xabardor bo‘ladi.
TN6. Nanoo‘lchamdagi obyektlarning xossalarini fizik qonunlar asosida tahlil qilish.
TN7. Eksperimental usullar yordamida nanoobyektlarni kuzatish va ularning o‘lchamlarini baholash.
TN8. Matematik modellar orqali nanostrukturalarning xatti-harakatlarini hisoblash.
TN9. Tadqiqot metodlarini tanlash va ma’lumotlarni ilmiy asosda qayta ishlash.
TN10. Nanofizika fanini boshqa tabiiy fanlar (kvant mexanikasi, kimyo, biologiya) bilan bog‘lab o‘rganish.
TN11. Talaba nanofizikaning fundamental tushunchalari, nanomateriallarning tuzilishi va xossalari, kvant o‘lcham effekti, past o‘lchamli tizimlar (1D, 2D va 3D), nanozarrachalar hamda nanostrukturalarda kechadigan fizik jarayonlarning qonuniyatlarini tushunadi va ularni ilmiy asosda tahlil qila oladi.
TN12. Talaba nanomateriallarni olish va tavsiflashning asosiy usullari, jumladan fizik va kimyoviy sintez usullari, elektron va zond mikroskopiyasi, spektroskopik tahlil usullari hamda nanostrukturalarning fizik xossalarini aniqlash bo‘yicha laboratoriya mashg‘ulotlarini bajaradi, eksperimental natijalarni qayta ishlaydi va tahlil qiladi.
TN13. Talaba nanofizika qonuniyatlarini nanoelektronika, optoelektronika, fotonika, energetika, tibbiyot, materialshunoslik va ekologiya sohalarida qo‘llay oladi, nanomateriallarning xossalarini matematik modellashtirish va zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida tahlil qiladi, mustaqil ilmiy izlanish olib borish hamda innovatsion texnologiyalarni ishlab chiqishda ishtirok etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Nanotexnologik kashfiyotlarning zamonaviy ilm-fan taraqqiyotidagi o‘rnini qiyosiy baholash va sohadagi konseptual muammolarni tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Nanoeffektlar va kvant qonuniyatlaridan kvant nuqtalar hamda nanoelektron qurilmalarni loyihalashda unumli foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Nanoelektronika va yuqori mustahkamlikka ega bo‘lgan kompozit materiallar muhandisligida uglerodli nanostrukturalarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Muayyan elektrofizik xususiyatlarga ega bo‘lgan nanotizimlarni xarakteristikalari bo‘yicha maqsadli tanlash va modellashtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Nanoobyektlarni olishda "pastdan-yuqoriga" va "yuqoridan-pastga" texnologik yondashuvlarini optimal va unumli loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi
TN19. Molekulyar elektronika va nanomexatronika elementlarini zamonaviy mikro- va nanosxemalarga integratsiya qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Yuqori aniqlikdagi nanolitografiya va matritsali sintez tizimlaridan foydalangan holda yangi avlod nanostrukturalarini yaratish kompetensiyasiga ega bo‘ladi
TN21. Nanotuzilmalarning sirt xususiyatlarini atomar aniqlikda diagnostika qilish va asboblarning metrologik nazoratini ta’minlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN22. Mikroelektronika, optika va energetika asboblari sirtini nanoqoplamalar yordamida modifikatsiyalash va himoya tizimlarini yaratish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Fanning maqsadi – talabalarga nanomateriallarning tuzilishi, xossalari, sintez qilish va tavsiflash usullari hamda ularning zamonaviy fan va texnikadagi qo‘llanilishi bo‘yicha nazariy bilimlar berish, eksperimental tadqiqot usullaridan foydalanish ko‘nikmalarini shakllantirish va ilmiy-tadqiqot faoliyatiga tayyorlash.
TN 1. Nanomaterialshunoslik fani predmeti, maqsad va vazifalarini tushunadi.
TN4. Nanomaterialshunoslikning elektronika, energetika, biotexnologiya va tibbiyotdagi amaliy qo‘llanilishidan xabardor bo‘ladi.
TN5. Nanoo‘lchamdagi obyektlarning xossalarini fizik qonunlar asosida tahlil qilish.
TN6. Eksperimental usullar yordamida nanoobyektlarni kuzatish va ularning o‘lchamlarini baholash.
TN7. Matematik modellar orqali nanostrukturalarning hatti-harakatlarini hisoblash.
TN8. Tadqiqot metodlarini tanlash va ma’lumotlarni ilmiy asosda qayta ishlash.
TN9. Nanomaterialshunoslik fanini boshqa tabiiy fanlar bilan bog‘lab o‘rganish.
TN10. Nanoobyektlarning o‘lchamiga bog‘liq o‘ziga xos fizik-kimyoviy xususiyatlarini mikro- va nanoelektronikada qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Uglerod asboblar muhandisligida nanostrukturali materiallardan sensorlar va yuqori mustahkamlikka ega kompozitlar yaratishda foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Nanotizimlarning funksional xossalarini modellashtirish va maqsadli elektrofizik xarakteristikalarga ega nanozarralarni tanlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi
TN13. Muayyan turdagi nanoobyektlarni sintez qilish uchun optimal, tejamkor va boshqariladigan texnologik usullarni loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Atomar va molekulyar darajada modda sirtini modifikatsiyalash, nano-litografiya va nanostrukturalarni tahlil qilish asboblaridan samarali foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Yashil texnologiyalar, qayta tiklanuvchi energiya manbalari va barqaror iqtisodiy rivojlanish strategiyalarida nanotexnologik yechimlardan foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Spektroskopiya asoslari” fanining maqsadi — talabalarda modda va elektromagnit nurlanish o‘rtasidagi o‘zaro ta’sir qonuniyatlari, spektrlarning hosil bo‘lish mexanizmlari hamda ularni tahlil qilish usullari haqida nazariy va amaliy bilimlarni shakllantirishdan iborat. Fan doirasida atom va molekulalarning energetik sathlari, yutilish, chiqarish va sochilish spektrlari, spektral chiziqlarning xususiyatlari, optik o‘lchash usullari va zamonaviy spektroskopik asboblarning ishlash tamoyillari o‘rganiladi. Shuningdek, talabalarda eksperimental natijalarni qayta ishlash, fizik jarayonlarni tahlil qilish, ilmiy izlanish olib borish hamda spektroskopiya usullarini ta’lim, fan va texnologiya sohalarida qo‘llash kompetensiyalari rivojlantiriladi.
TN 1. Spektroskopiya fanining predmeti, maqsadi, asosiy tushunchalari va spektroskopik tahlilning ilmiy asoslarini biladi.
TN2. Elektromagnit nurlanishning modda bilan o‘zaro ta’siri, yutilish, chiqarish va sochilish spektrlarining hosil bo‘lish qonuniyatlarini biladi.
TN3. Atom va molekulalarning energetik sathlari, spektral o‘tishlar hamda spektr chiziqlarining fizik tabiatini biladi.
TN4. Atom va molekulyar spektroskopiya usullari, ularning nazariy asoslari va amaliy qo‘llanilish sohalarini biladi.
TN5. Infraqizil, ultrabinafsha va elektron spektroskopiya usullarining imkoniyatlari hamda moddalar tarkibini aniqlashdagi ahamiyatini biladi.
TN6. Spektroskopik asbob-uskunalar (spektrometr, monoxromator, spektrofotometr va boshqa optik qurilmalar)ning tuzilishi va ishlash tamoyillarini biladi.
TN7. Gazlar, suyuqliklar va biologik obyektlarning tebranma hamda elektron spektrlarini olish va tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN8. Spektroskopik qurilmalar yordamida tajribalarni o‘tkazish, spektrlarni qayd etish va o‘lchash natijalarini qayta ishlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Spektral ma’lumotlar asosida moddalarning sifat va miqdoriy tarkibini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Spektral natijalarni grafik, matematik va statistik usullar yordamida tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Laboratoriya mashg‘ulotlarini bajarish, tajriba natijalarining aniqligini baholash va o‘lchash xatoliklarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Zamonaviy dasturiy vositalar yordamida spektroskopik ma’lumotlarni qayta ishlash va ilmiy hisobot tayyorlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN13. Spektroskopiyaning nazariy asoslari va spektroskopik tahlil usullarining fizik mohiyatini ilmiy asosda tushuntirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Atom va molekulyar spektrlarni tahlil qilish hamda modda tuzilishini spektral ma’lumotlar asosida baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Spektroskopik asbob-uskunalar bilan mustaqil ishlash va laboratoriya tadqiqotlarini tashkil etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Spektral ma’lumotlarni zamonaviy axborot texnologiyalari asosida qayta ishlash va interpretatsiya qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Spektroskopiya usullarini fizika, materialshunoslik, kimyo, biologiya, ekologiya va tibbiyot sohalaridagi masalalarni yechishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Spektroskopik tadqiqotlar natijalari asosida ilmiy xulosalar chiqarish va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Spektroskopiya sohasidagi zamonaviy ilmiy yangiliklarni mustaqil o‘rganish va kasbiy faoliyatga tatbiq etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Spektral tahlil natijalaridan foydalanib innovatsion yondashuvlar asosida kasbiy muammolarni hal etish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Atom va molekulyar spektroskopiya fanining maqsadi turli xil agregat holatlardagi moddalarning tarkibi, tuzilishi va boshqa parametrlarini ularning spektriga qarab o’rganishidan iborat.
TN 1. Spektroskopiya fanining predmeti, maqsadi, asosiy qonunlari, bo‘limlari va zamonaviy fan hamda texnikadagi qo‘llanilish sohalarini biladi.
TN 2. Energetik sathlar va ular orasidagi o‘tishlar, yutilish, chiqarish hamda sochilish spektrlarining fizik mohiyatini biladi.
TN 3. Spektr chiziqlarining tabiiy kengligi, energetik sathlar tuzilishi va spektr hosil bo‘lish mexanizmlarini biladi.
TN 4. Atomlar sistemasining simmetriyasi, simmetriya elementlari hamda ularning spektroskopik xossalarga ta’sirini biladi.
TN 5. Atom spektroskopiyasi, vodorod atomi va vodorodsimon ionlarning energetik sathlari hamda spektrlarini biladi.
TN 6. Molekulaning to‘liq energiyasi, molekula energiyasining yadrolar orasidagi masofaga bog‘liqligi va molekulyar holatlar nazariyasini biladi.
TN 7. Molekulalarning aylanma, tebranma va elektron harakatlari hamda ikki atomli va ko‘p atomli molekulalar spektrlarining nazariy asoslarini biladi.
TN 8. Molekulalararo o‘zaro ta’sirlar, vodorod bog‘lanishli komplekslar va ularning spektrlarda namoyon bo‘lish qonuniyatlarini biladi.
TN 9. Molekulalarning IQ (infraqizil) yutilish spektrlarini olish, qayd etish va tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 10. Suyuqliklarning kombinatsion sochilish (KS) spektrlarini o‘rganish va molekulalarning dipol qutblanish koeffitsientlarini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 11. Molekulyar komplekslarni elektron yutilish spektrlari yordamida tadqiq qilish va natijalarni tahlil etish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 12. Bir va ko‘p atomli molekulalarning tebranma va aylanma spektrlarini aniqlash hamda ularning parametrlarini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 13. Spektral ma’lumotlarni grafik, matematik va statistik usullarda qayta ishlash hamda ilmiy xulosalar chiqarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 14. Zamonaviy spektroskopik uskunalar va dasturiy vositalardan foydalanib laboratoriya mashg‘ulotlarini bajarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN15. Atom va molekulyar spektroskopiyaning nazariy qonuniyatlarini ilmiy va amaliy masalalarni yechishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Atom va molekulalarning energetik holatlari hamda spektrlarini zamonaviy spektroskopik usullar yordamida tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN17. Spektral tadqiqotlarni rejalashtirish, laboratoriya ishlarini tashkil etish va eksperimental natijalarni baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Molekulalararo o‘zaro ta’sirlarni va kompleks hosil bo‘lish jarayonlarini spektral usullar asosida tadqiq qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Spektroskopik ma’lumotlarni matematik modellashtirish va zamonaviy axborot texnologiyalari yordamida qayta ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Molekulyar tuzilish va fizik-kimyoviy jarayonlarni spektral tahlil asosida ilmiy talqin qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN21. Spektroskopiya usullaridan materialshunoslik, ekologiya va fanlararo tadqiqotlarda foydalanish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN22. Spektroskopiya sohasidagi ilmiy yangiliklarni mustaqil o‘rganish va kasbiy faoliyatda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Atmosfera fizikasi fanining maqsadi - Yer atmosferasining tuzilishi, tarkibi, unda sodir bo‘ladigan fizik, termodinamik va dinamik jarayonlar hamda hodisalarning qonuniyatlarini ilmiy asosda o‘rgatishdan iborat. Ushbu fan atmosferaning radiatsiya va issiqlik rejimini, havo massalarining harakatini, namlik aylanishi, bulut hamda yog‘inlar hosil bo‘lish mexanizmlarini zamonaviy fizik metodlar yordamida tadqiq etadi. Shuningdek, atmosferadagi barometrik tizimlar, siklonlar, antisiklonlar hamda mahalliy sirkulyatsiyalarni o‘rganish orqali ob-havo hodisalarini tahlil qilish, iqlim o‘zgarishlarini bashorat qilish va ularning insoniyat hamda qishloq xo‘jaligi faoliyatiga ta’sirini baholashni maqsad qiladi. Fan talabalarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirish, aerologik diagrammalar (emagrammalar) va ob-havo xaritalari bilan ishlash bo‘yicha tahliliy fikrlashni rivojlantirish hamda amaliy gidrometeorologik hisoblashlar bo‘yicha zaruriy professional bilim va ko‘nikmalarni hosil qilishga xizmat qiladi.
TN 1. Atmosfera fizikasining rivojlanish tarixi, predmeti, vazifalari, tadqiqot usullari hamda uning boshqa tabiiy fanlar va xalqaro tashkilotlar bilan aloqasi va amaliy ahamiyatini biladi.
TN 2. Yer atmosferasining umumiy tavsifi, quruq havoning gaz tarkibi, karbonat angidrid, ozon, gaz aralashmalari, suv bug'i va atmosfera aerozollarining balandlik bo'yicha taqsimlanish qonuniyatlarini biladi.
TN 3. Havo namligi xarakteristikalari, nam havoning holat tenglamasi, virtual harorat mohiyati, atmosferaning vertikal va gorizontal tuzilishi, havo massalari va atmosfera frontlari tushunchalarini biladi.
TN 4. Atmosferada bosim taqsimoti, atmosfera statikasining asosiy tenglamasi, barometrik formulalar, barik pog'ona, standart atmosfera (SA) tuzilishi, geopotensial va barik tizimlar mohiyatini biladi.
TN 5. Atmosfera termodinamikasi (adiabatik va nam adiabatik jarayonlar, potensial harorat, entropiya), atmosferaning radiatsiya va issiqlik rejimi (quyosh radiatsiyasi, albedo, yutilish va sochilish, radiatsiya balansi, issiqlik oqimlari va inversiyalar), suv rejimi va dinamikasi (geostrofik va gradient shamollar) asoslarini biladi.
TN 6. Atmosfera tarkibidagi turli gazlar, aerozollar va ularning balandlik bo‘yicha taqsimotini hisoblash, havo namligi xarakteristikalari o‘rtasidagi bog‘liqlikni aniqlash hamda virtual haroratni (Tv) hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 7. Atmosfera statikasi va barometrik formulalardan foydalanib, turli balandliklardagi bosimni va barik pog‘onani hisoblash, Standart Atmosfera (SA) jadvali bilan ishlash hamda izobarik sirtlarning mutloq va nisbiy balandliklarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 8. Havo zarrasining quruq va nam adiabatik ko‘tarilishidagi termodinamik o‘zgarishlarni va potensial haroratni (θ) hisoblash, aerologik diagrammalar (emagrammalar) yordamida atmosferaning stratifikatsiyasi va turg‘unlik holatini baholash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 9. Konveksiya jarayonlarida kondensatsiya balandligini hamda noturg‘unlik energiyasini (CAPE) grafik usulda aniqlash, quyosh radiatsiyasining yutilishi, sochilishi, sirtlarning albedosi, effektiv nurlanish, issiqlik balansi hamda tuproqda issiqlik tarqalishini hisoblash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 10. Turbulent issiqlik oqimlari va harorat inversiyasi parametrlarini tahlil qilish, Klausius-Klapeyron tenglamasi asosida bug‘lanish va kondensatsiya jarayonlarini hisoblash, ob-havo xaritalari bo‘yicha geostrofik va gradient shamol tezligini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN 11. Atmosfera fizikasi masalalarini yechishda klassik mexanika, termodinamika hamda gidrodinamika qonuniyatlaridan foydalanish, havo massalari, atmosfera frontlari va bosim tizimlarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 12. Atmosfera statikasi, barometrik formulalar, izobarik sirtlar, havo namligi va virtual haroratga oid amaliy masalalarni yechish, meteorologik kattaliklar orasidagi bog‘liqliklarni aniqlash hamda natijalarni fizik jihatdan izohlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 13. Standart atmosfera (SA) jadvallari, aerologik diagrammalar, emagrammalar va ob-havo xaritalaridan samarali foydalanish, meteorologik kuzatish natijalarini qayta ishlash va tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 14. Quyosh radiatsiyasining spektral tarkibi, yutilishi va sochilishi, sirtlarning albedosi hamda yer sirtining issiqlik balansi jarayonlarini ilmiy nuqtai nazardan baholash va nazariy bilimlarni amaliy masalalarni yechishda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 15. Turbulent atmosfera va harorat inversiyalari parametrlarini tahlil qilish, Klausius-Klapeyron tenglamasi asosida bug‘lanish, kondensatsiya va bulut hosil bo‘lish jarayonlarini aniqlash, olingan ma’lumotlarni zamonaviy kompyuter dasturlari yordamida qayta ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 16. Atmosfera dinamikasi, geostrofik va gradient shamollar, turbulent issiqlik oqimlari hamda global namlik aylanishiga oid murakkab jarayonlarni zamonaviy ilmiy nazariyalar asosida tahlil qilish va iqlimiy o‘zgarishlarga oid ilmiy xulosalarni baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 17. Atmosfera fizikasi sohasidagi eksperimental kuzatishlar va nazariy hisoblashlar natijalarini umumlashtirish, amaliy va ilmiy muammolarni aniqlash, ularning yechimiga oid xulosalar ishlab chiqish hamda kasbiy faoliyatda zamonaviy ilmiy yondashuvlarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Ushbu fanining maqsadi - Quyoshning ichki tuzilishi, atmosferasi, energiya manbalari va unda sodir bo‘ladigan fizik jarayonlarni chuqur o‘rganish, Quyosh faolligi bilan bog‘liq hodisalar, jumladan quyosh dog‘lari, protuberanslar, chaqnashlar va magnit maydonlarining xususiyatlarini aniqlash, Quyoshdan tarqaluvchi elektromagnit nurlanish hamda quyosh shamolining Yer atmosferasi va kosmik muhitga ta’sirini tadqiq etish, kosmik ob-havo hodisalarini oldindan prognoz qilish usullarini ishlab chiqish hamda zamonaviy kuzatish vositalari va nazariy modellar asosida Quyoshning evolyutsiyasi va uning Quyosh tizimidagi o‘rni haqidagi ilmiy bilimlarni rivojlantirishdan iborat.
TN 1. Quyosh fizikasining rivojlanish tarixi, Quyoshning asosiy fizik-kimyoviy parametrlari, uning evolyutsiyasi va yoshi, shuningdek, Quyoshni kuzatishning zamonaviy teleskopik, spektral, fotometrik hamda kosmik usullarini biladi.
TN 2. Quyoshning ichki tuzilishi (yadrosi, radiatsion va konvektiv zonalari), gidrostatik muvozanat shartlari, termoyadroviy reaksiyalar (proton-proton zanjiri va CNO sikli), plazma xossalari hamda gelioseysmologiya (p va g-modalar) asoslarini biladi
TN 3. Quyosh atmosferasi qatlamlari (fotosfera, xromosfera, toj), quyosh magnit maydoni va dinamo nazariyasi, quyosh faolligi va uning namoyon bo‘lish shakllari (dog‘lar, chaqnashlar, koronal massa chiqarilishi), quyosh shamoli, geliosfera hamda kosmik ob-havo qonuniyatlarini biladi.
TN 4. Quyoshning asosiy fizik va nurlanish parametrlarini spektral hamda fotometrik kuzatuv ma’lumotlari asosida hisoblash, Stefan-Boltsman qonunini amaliy masalalarda qo‘llay olish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi.
TN 5. Quyoshning ichki modeliga oid gidrostatik muvozanat tenglamalarini, termoyadroviy energiya va neytrinolar oqimini, plazma va gelioseysmologik tebranishlar parametrlarini hisoblash va masalalarni yechish ko‘nikmalariga ega bo‘ladi
TN 6. Quyosh atmosferasidagi qorayish effektlarini, Quyosh dog‘lari dinamikasini (Volf sonini), magnit maydon kuchlanganligini, chaqnashlar va koronal massa chiqarilishining kinetik energiyasini hamda Parker modeli asosida quyosh shamoli tezligini tahlil qilish va hisoblash ko‘nikmalariga ega bo‘ladi
TN 7. Quyosh fizikasi masalalarini yechishda astrofizik va plazma fizikasi qonuniyatlarini, differensial tenglamalar va sonli modellashtirish usullarini muvaffaqiyatli qo‘llay oladi.
TN 8. Zamonaviy kosmik observatoriyalar va sun’iy yo‘ldoshlar (SOHO, SDO, Parker Solar Probe va b.) ma’lumotlaridan foydalanish, kosmik ob-havo o‘zgarishlarini, uning ionosfera va sun’iy yo‘ldoshlar tizimiga ta’sirini amaliy va ilmiy masalalarda baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 9. Quyosh fizikasi va geliosfera fizikasining dolzarb muammolarini (tojning qizishi, magnit rekonneksiya, global quyosh sikllari) tahlil qilish, fizik modellarni tuzish va olingan natijalarni ilmiy asoslash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN 10. Quyosh teleskoplari, spektral va fotometrik kuzatuvlardan olingan real empirik ma’lumotlarni hamda raqamli spektrlarni zamonaviy kompyuter dasturlari yordamida tahlil qilish, xatoliklarni baholash va interpretatsiya qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN 11. Quyosh teleskoplarini ishlatish unda quyoshning tasvirini kuzatish uni tahlil qilish. SSD kamerani quyosh teleskoplariga ulash va undan raqamli suratlarni olish kompetensiyasiga ega bo’ladi.
TN 12. Quyosh energetikasi qurilmalarining samaradorligini oshirish maqsadida, Quyosh radiatsiyasining spektral tarkibi va energetik oqimlarini hisoblash hamda amaliy muhandislik loyihalarida astrofizik prinsiplardan foydalanish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: Osmon mexanikasi fanining maqsadi - osmon jismlarining gravitatsion oʻzaro ta’siri natijasida yuzaga keladigan harakat qonuniyatlarini oʻrganish, sayyoralar, yoʻldoshlar, asteroidlar, kometalar va boshqa osmon jismlarining orbital harakatlarini tavsiflash hamda ularning kelajakdagi holatini bashorat qilish usullarini ishlab chiqishdan iborat. Fan Nyuton mexanikasi va zamonaviy nazariyalar asosida osmon jismlarining harakat tenglamalarini tahlil qilish, Kepler qonunlarini qoʻllash, koʻp jismlar masalalarini yechish, orbital parametrlarni aniqlash, sun’iy yoʻldoshlar harakatini hisoblash hamda kosmik apparatlar traektoriyalarini loyihalashning nazariy asoslarini shakllantirishga xizmat qiladi. Shuningdek, osmon mexanikasi Quyosh tizimi jismlarining evolyutsiyasi va dinamik barqarorligini oʻrganishga qaratilgan.
TN1. Osmon mexanikasining asosiy tushunchalari, rivojlanish bosqichlari, Nyuton va Eynshteyn mexanikalari hamda gravitatsion kuch funksiyasi nazariyasini biladi.
TN2. Ikki jism, uch jism va koʻp jism masalalarining matematik asoslari, harakat tenglamalari, birinchi integrallari hamda orbital mexanika qonuniyatlarini biladi.
TN3. Orbital harakat nazariyasi, Kepler qonunlari, orbita elementlari, efemeridalarni aniqlash va osmon mexanikasida qoʻllaniladigan matematik usullarni biladi.
TN4. Orbita elementlarini kuzatuv ma’lumotlari asosida aniqlash, efemeridalarni hisoblash va harakat trayektoriyalarini qurish koʻnikmalariga ega boʻladi.
TN5. Elliptik, parabolik va giperbolik orbitalar uchun holat va tezlik parametrlarini hisoblash hamda osmon mexanikasining tipik masalalarini yecha olish ko’nikmalariga ega bo’ladi.
TN6. Gʻalayonlangan harakatlar, Lagranj va kanonik tenglamalar asosida orbital evolyutsiyani tahlil qilish hamda matematik modellar tuza olish ko’nikmalariga ega bo’ladi.
TN7. Osmon mexanikasida qoʻllaniladigan matematik apparat, differensial tenglamalar, integrallar va sonli modellashtirish usullarini qoʻllay oladi.
TN8. Ikki jism, cheklangan uch jism va ko‘p jism masalalarining birinchi integrallari hamda harakat tenglamalaridan foydalanib, koinot ob'ektlari orasidagi gravitatson rezonanslar va trayektoriya barqarorligini matematik baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN9. Sun’iy yoʻldoshlar, kosmik apparatlar va planetalararo harakatlarni nazariy oʻrganish, orbital manevrlarni hisoblash hamda amaliy masalalarda qoʻllash kompetensiyasiga ega boʻladi.
TN10. Teleskopik va radiolokatsion kuzatuv ma’lumotlari asosida osmon jismlarining orbita elementlarini aniqlash, ularning kelgusi harakat efemeridalarini yuqori aniqlikda hisoblash va efemeridalar kataloglari bilan ishlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN11. Yerga yaqinlashuvchi xavfli asteroid va kometalar, shuningdek, orbita bo‘ylab harakatlanayotgan kosmik chiqindilarning to‘qnashuv xavfini tahlil qilish, kosmik apparatlarning optimal orbital manyovrlari (gravitatsion manyovrlar) trayektoriyalarini loyihalash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Zamonaviy osmon mexanikasi masalalari - ekzosayyora tizimlari, Yerga yaqin jismlar dinamikasi, kosmik chiqindilar, Lagranj nuqtalari va kosmik missiyalarni modellashtirish boʻyicha tahlil va hisoblash kompetensiyalariga ega boʻladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Fundamental o‘zaro ta’sirlar fizikasi” fanining maqsadi tabiatda mavjud bo‘lgan asosiy o‘zaro ta’sirlar - gravitatsion, elektromagnit, kuchsiz va kuchli yadroviy ta’sirlarning fizik mohiyati, qonuniyatlari hamda ularning modda va elementar zarralar xossalariga ta’sirini o‘rganishdan iborat. Ushbu fan talabalarda zamonaviy fizik nazariyalar, kvant maydonlari, elementar zarralar fizikasi va koinot evolyutsiyasi haqidagi ilmiy tasavvurlarni shakllantiradi. Shuningdek, fundamental jarayonlarni tahlil qilish, nazariy va eksperimental natijalarni solishtirish, fizik modellarni qo‘llash hamda ilmiy-tadqiqot faoliyati uchun zarur bo‘lgan kasbiy kompetensiyalarni rivojlantirishga xizmat qiladi.
TN1. Fundamental o‘zaro ta’sirlar fizikasi fanining maqsadi, vazifalari, rivojlanish yo‘nalishlari va boshqa fanlar bilan bog‘liqligi haqidagi nazariy bilimlarni biladi.
TN2. Fundamental o‘zaro ta’sirlarning turlari, ularning asosiy xususiyatlari, elektromagnit va gravitatsion o‘zaro ta’sirlarning fizik mohiyatini biladi.
TN3. Elementar zarralar, leptonlar, adronlar, kvarklar va ularning klassifikatsiyasi hamda zamonaviy fizikadagi o‘rnini biladi.
TN4. Beta-parchalanish jarayoni, Pauli gipotezasi, neytrinoning aniqlanish tarixi va leptonlar oilalari haqidagi nazariy asoslarni biladi.
TN5. Adronlarning tarkibiy modellari, Sakata modeli, Gelman–Tsveyg modeli, kvarklarning rang zaryadi va kvant xromodinamikasi nazariyasini biladi.
TN6. Standart model, fundamental zarralar avlodlari, kuchsiz o‘zaro ta’sirlar va Vaynberg–Salam–Gleshou kalibrovka nazariyasining asoslarini biladi.
TN7. C-, P-, CP-simmetriyalar, W-bozonlar massasining hosil bo‘lish mexanizmi va Xiggs bozonining fizik mohiyatini biladi.
TN8. Eynshteyn tenglamalari, kosmologik doimiy, Fridman yechimlari, Katta portlash nazariyasi va inflyatsion modelning nazariy asoslarini biladi.
TN9. Fundamental o‘zaro ta’sirlarning kuchi, ta’sir radiuslari va fizik parametrlariga oid hisoblashlarni bajarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN10. Elementar zarralarning kvant sonlarini aniqlash, klassifikatsiyalash va fizik jarayonlarni matematik ifodalash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN11. Beta-parchalanish jarayonlarida energiya va impuls saqlanish qonunlari asosida amaliy masalalarni yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN12. Leptonlar, neytrino reaksiyalari va neytrino osillyatsiyasi bilan bog‘liq fizik masalalarni hisoblash va tahlil qilish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN13. Adronlarning kvark tarkibini aniqlash, kvark diagrammalarini qurish hamda kvant xromodinamikasi elementlarini qo‘llash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN14. Standart model, kuchsiz o‘zaro ta’sirlar va simmetriya o‘zgarishlariga oid amaliy hisoblashlarni bajarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN15. . W-bozon, Xiggs mexanizmi, Dirak tenglamasi va kosmologik modellarga oid masalalarni matematik usullarda yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN16. Fridman tenglamalari asosida Olam kengayishi parametrlarini hisoblash va natijalarni fizik jihatdan izohlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN17. Fundamental o‘zaro ta’sirlar fizikasi qonuniyatlarini ilmiy asosda tahlil qilish, nazariy va eksperimental natijalarni solishtirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN18. Elementar zarralar va fundamental o‘zaro ta’sirlar bilan bog‘liq fizik jarayonlarni matematik modellashtirish va natijalarni ilmiy talqin qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN19. Elektromagnit, gravitatsion, kuchsiz va kuchli o‘zaro ta’sirlarning xususiyatlarini tahlil qilish hamda amaliy masalalarda qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN20. Leptonlar, adronlar, kvarklar va neytrinolar fizikasi bo‘yicha ilmiy ma’lumotlarni tahlil qilish va zamonaviy nazariyalar bilan bog‘lash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN21. Standart model va kvant xromodinamikasi asosida elementar zarralarning o‘zaro ta’sirlarini tushuntirish va ilmiy xulosalar chiqarish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN22. C-, P-, CP-simmetriyalar hamda ularning buzilishi bilan bog‘liq fizik hodisalarni tahlil qilish va nazariy modellarni qo‘llash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN23. Neytrino massalari, neytrino osillyatsiyasi va zamonaviy eksperimental tadqiqotlar natijalarini baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN24. Dirak tenglamasi, spontan simmetriya buzilishi, Xiggs mexanizmi va massa hosil bo‘lish jarayonlarini ilmiy asosda sharhlash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN25. Kosmologik modellar, Eynshteyn va Fridman tenglamalari asosida Olam evolyutsiyasi va Katta portlash nazariyasini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN26. Fundamental o‘zaro ta’sirlar fizikasi bo‘yicha nazariy va amaliy bilimlarni ilmiy-tadqiqot, ta’lim va kasbiy faoliyatga integratsiya qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Kvantlangan maydonlar nazariyasi ” fanini o‘qitishdan maqsad talabalarga mikrodunyodagi mavjud qonuniyatlarni to‘g‘ri va chuqur tushuntirishdan iborat. Kvant mexanikasining asosiy qonunlarini fizik hodisalarni o‘rganishga qo‘llash va konkret fizikaviy masalalarni yechishda ulardan foydalanish. Shu bilan bir qatorda mikrodunyoda sodir bo‘layotgan hodisalar va jarayonlarda kuzatiladigan murakkab harakatlarda bu qonunlarning inikosini hamda asosiy qonunlarning mazmun va ma’nosini ochib berishdan iboratdir.
TN1. Kvantlangan maydonlar nazariyasining asosiy tushunchalari, tamoyillari va matematik apparatini, jumladan maydonlarni kvantlash, operatorlar algebrasi hamda zarrachalar va maydonlar o‘rtasidagi bog‘liqlikni biladi.
TN2. Relativistik kvant mexanikasi, kvant elektrodinamikasi va elementar zarralar fizikasi nazariyalarining asosiy qonuniyatlari hamda ularning fizik mazmuni haqida chuqur bilimga ega bo‘ladi.
TN3. Maydonlarning simmetriyalari, saqlanish qonunlari va fundamental o‘zaro ta’sirlarning nazariy asoslarini tushunadi.
TN4. Kvantlangan maydonlar nazariyasining zamonaviy fizika, astrofizika, kosmologiya va yuqori energiyalar fizikasi rivojlanishidagi o‘rni hamda ahamiyati haqida bilimga ega bo‘ladi.
TN5. Kvant vakuumi, virtual zarralar, spontan simmetriya buzilishi va Xiggs mexanizmining nazariy asoslarini hamda ularning zamonaviy fizika rivojlanishidagi o‘rnini biladi.
TN6. Kvantlangan maydonlar nazariyasiga oid matematik usullar va tenglamalardan foydalanib, maydonlar hamda elementar zarralar harakatiga oid masalalarni yechish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN7. Feynman diagrammalari, operatorlar usuli va taxminiy hisoblash usullari, approksimatsion hisoblash metodlaridan foydalanib, fizik jarayonlarni tavsiflash va tahlil qilish ko‘nikmalarini egallaydi.
TN8. Nazariy hisoblash natijalarini fizik jihatdan talqin qilish, ularni eksperimental ma’lumotlar bilan taqqoslash va ilmiy xulosalar chiqarish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Kvant maydonlari nazariyasiga oid ilmiy adabiyotlar, zamonaviy dasturiy vositalar va hisoblash texnologiyalaridan foydalanib, ilmiy-tadqiqot masalalarini hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi.
TN10. Kvant maydonlari nazariyasiga oid murakkab matematik ifodalar, tensorlar va operatorlar bilan ishlash hamda nazariy hisoblashlarni mustaqil bajarish ko‘nikmasini egallaydi.
TN11. Kvantlangan maydonlar nazariyasining fundamental qonuniyatlarini zamonaviy fizikaning dolzarb muammolarini o‘rganishda qo‘llash va murakkab fizik jarayonlarni nazariy jihatdan tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Elementar zarralar, fundamental o‘zaro ta’sirlar va kvant maydonlariga oid ilmiy masalalarni mustaqil o‘rganish, modellashtirish va ilmiy asoslangan xulosalar chiqarish kompetensiyasini egallaydi.
TN13. Zamonaviy matematik usullar, hisoblash dasturlaridan foydalanib, kvant maydonlari nazariyasiga oid ilmiy-tadqiqot ishlarini olib borish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Kvantlangan maydonlar nazariyasi bo‘yicha olingan bilim va tajribalarni pedagogik, ilmiy hamda innovatsion faoliyatda qo‘llab, fizika fanining zamonaviy yo‘nalishlarini o‘qitish va rivojlantirish kompetensiyasini namoyon eta oladi.
TN15. Kvantlangan maydonlar nazariyasining usul va yondashuvlaridan foydalanib, yuqori energiyalar fizikasi, astrofizika va kosmologiyaga oid ilmiy muammolarni tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Yadrotexnologiyalari va radiatsion xavfsizlik asoslari” fani 60530500 – Fizika ta’lim yo‘nalishidagi talabalarga mo‘ljallangan bo‘lib, yadroviy nurlanishlarning muhit bilan o‘zaro ta’sirlashuv tabiati, ta’sirlashuv jarayonida energiya yo‘qotish va uni hisoblash formulalari va zarralar tabiatini o‘rganadi. Radiatsion aktivlikning kattaligi, o‘lchov birliklari va radioaktiv nurlanishlarni o‘rgatish asosiy maqsad va vazifa qilib belgilangan.
Bilimlar jihatidan:
TN1. Talabalar zamоnaviy ekspеrimеntal fizika, elementar zarralar, elementar zarralar rеaktsiyalari va nurlanishlarning mоddadan o`tishlarini хaraktеrlоvchi paramеtrlarni hisоblash mеtоdikalari va elementar zarralar-fizikaviy o`lchashlar usullari to`g`risida umumiy tasavvurga ega bo`lishlari kеrak
TN2. Talabalar elementar zarralar fizikasi qоnunlari va ularning fоrmulalarini, asоsiy fizik printsiplarining ma’nоsi, mazmuni, kvant mехanik harakat qоnuniyatlari va ularning grafiklarini tahlil qilishni bo‘lishlari kerak
TN3. Talabalar elementar zarralar fizikasi qоnun va printsiplarini mikrооlam hоdisalarga qo`llay bilishlari kerak
TN4. Talabalar elementar zarralar fizikasi kattaliklarining ma’nоsini, birliklarini va ularni taqqоslash ko‘nikmalariga ega bo‘lgan bo‘lishlari kerak
TN5. Talabalar yadro nurlanishlarining modda bilan o‘zaro ta’sirlarini fan va texnikaning real masalalarini hal qilishga tatbiq qila olishlari lozim
TN6. Talabalar elementar zarralar fizikasi tajriba ishlarida ishlatiladigan asbob va uskunalarni sоzlash, ularda o‘lchashlarni bajarish va natijalarni hisоblash, eksperimеnt xatоliklarini hisоblash va tajriba sifatini oshirish bo‘yicha хulоsalashni bilish ko‘nikmalarini hosil qilgan bo‘lishlari kеrak
TN7. Atom yadrosining bo‘linishi, sintezi, radioaktiv yemirilish qonuniyatlari va ionlashtiruvchi nurlanishlarning moddalar bilan ta‘sirlashuv mexanizmlarini chuqur anglash kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN8. Yadrotexnologiyalarining inson salomatligi va tabiatga keltirishi mumkin bo‘lgan potensial xavflarini oldindan tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN9. Yadroviy ob’ektlarda, tibbiyotda va sanoatda radioaktiv manbalar bilan ishlashda xalqaro va milliy xavfsizlik standartlariga, normativlariga qat’iy rioya qilish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
Fanning maqsadi haqida qisqacha ma'lumot: “Kosmik nurlar fizikasi” fani 60530500 – Fizika ta’lim yo‘nalishidagi talabalarga mo‘ljallangan bo‘lib, tabiatda mavjud elementar zarralarning asosiy xususiyatlari haqida talabalarga bilim beriladi.
TN1. Talabalar zamоnaviy ekspеrimеntal fizika, elementar zarralar, elementar zarralar rеaktsiyalari va nurlanishlarning mоddadan o‘tishlarini хaraktеrlоvchi paramеtrlarni hisоblash mеtоdikalari va elementar zarralar-fizikaviy o‘lchashlar usullari to‘g‘risida umumiy tasavvurga ega bo‘lishlari kеrak.
TN3. Talabalar elementar zarralar fizikasi qоnun va printsiplarini mikrооlam hоdisalarga qo‘llay bilishlari kerak.
TN5. Talabalar yadro nurlanishlarining modda bilan o‘zaro ta’sirlarini fan va texnikaning real masalalarini hal qilishga tatbiq qila olishlari lozim.
TN7. Zarralarni fundamental guruhlarga ajratish va ularning asosiy kvant sonlarini aniqlash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN8. Pionlar ishtirokidagi reaksiyalarda energiya, impuls va zaryad saqlanish qonuniyatlarini hisoblash hamda ularning parchalanish sxemalarini tuzish ko‘nikmasiga ega bo‘ladi.
TN9. Talabalar birlamchi va ikkilamchi kosmik nurlarning tarkibi hamda ularning koinotdagi manbalari (Quyosh, o‘ta yangi yulduzlar, faol galaktika yadrolari) haqida chuqur bilimga ega bo‘ladi va kompetensiyasilar shakllanadi.
TN10. Yer sharoitidagi tezlatgichlarda erishib bo‘lmaydigan ultra-yuqori energiyali zarralarning muhit va magnit maydonlari bilan o‘zaro ta‘sir mexanizmlarini tushunish kompetensiyalariga ega bo‘ladi.
TN11. Birlamchi kosmik zarra Yer atmosferasiga kirganda hosil bo‘ladigan kaskadli jarayonlarni, ikkilamchi zarralar avlodining shakllanish qonuniyatlarini tahlil qila olish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN12. Mikrodunyoning zamonaviyli manzarasini tahlil qilish va elementar zarralar tizimini yaxlit obyekt sifatida baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN13. Yadro kuchlarining mezon tabiatini tushuntirish va adron asboblari prinsiplarini tahlil qilish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN14. Kvark modelini mikrodunyo tuzilishining fundamental asosi sifatida tahlil qilish va kvark-glyuon plazmasi kabi ekstremal holatlarni baholash kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN15. Adronlar spektrini kvark modeli asosida tizimlashtirish va elementar zarralar strukturaviy elementlarini ichki dinamikasi orqali tushuntirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
TN16. Leptonlar ishtirokidagi kuchsiz o‘zaro ta’sirlarni modellashtirish va neytrino fizikasi yutuqlarini amaliy masalalarga yo‘naltirish kompetensiyasiga ega bo‘ladi.
