Geografiya (Bakalavr)

Dasturning ta’limiy natijalari/kompetensiyalar

davlat siyosatining dolzarb masalalarini bilish, ijtimoiy-iqtisodiy muammolar va jarayonlarni mustaqil tahlil qila olish;

mantiqiy fikrlashni rivojlantirish, to‘g‘ri xulosa chiqarish, ilmiy madaniyatni shakllantirish;

ta’lim yo‘nalishi ixtisoslik fanlarni o‘rganish va chuqur egallash uchun zarur bo‘lgan fundamental umumkasbiy bilimlarni, amaliy ko‘nikma va malakalarni shakllantirish;

ta’lim yo‘nalishiga muvofiq kasb faoliyati sohalarida erishilgan asosiy yutuqlar, muammolar va ularning rivojlanish istiqbollari haqida tasavvur hosil qilish;

tabiatda va inson xo‘jalik faoliyatida bo‘layotgan hodisa va jarayonlar haqida yaxlit tasavvurga ega bo‘lish, ularni kuzatish, tahlil qilish va kartaga olishda zamonaviy jihozlar va GAT texnologiyalari va dasturlardan foydalana olish;

tegishli bakalavriat yo‘nalishi bo‘yicha raqobatbardosh umumkasbiy tayyorgarlikga ega bo‘lish;

umumiy o‘rta, o‘rta maxsus professional ta’lim tashkilotlarida geografiya fanlari bo‘yicha zamonaviy pedagogik texnologiyalardan foydalanib dars mashg‘ulotlarini o‘tkazish;

pedagogik va tashkiliy ishlarda ijodiy yondashishi, kasbga oid tadqiqotlar o‘tkazish, ularning natijalariga ishlov berish, baholash va boshqa kasbiy faoliyat turlarini bajarish borasida ilmiy bilimlar, amaliy mahorat va ko‘nikmalariga ega bo‘lishi.

Kasbiy faoliyat sohalari (Qaysi sohalarda ishlashi mumkin):

Fan sohasidagi bakalavriat ta’lim yo‘nalishi bo‘lib, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, professional ta’lim tashkilotlarida ta’lim yo‘nalishiga oid fanlarni o‘qitish;

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlari, davlat boshqaruvi organlari, umumiy o‘rta, o‘rta maxsus kasbiy ta’limning davlat va nodavlat tashkilotlarida kompleks masalalar bilan bog‘liq kasbiy sohalar;

umumiy oʻrta ta’lim maktabi direktori kasb standartiga muvofiq ta’lim

tashkilotsini boshqarish;

umumiy oʻrta ta’lim maktabi, professional ta’lim tashkilotlari, oliy ta’limda laborant, kabinet mudiri, tyutor sifatida faoliyat yuritish kabi kompleks masalalarni majmuasini qamrab oladi

Kasbiy faoliyat obyektlari: (Qaysi tashkilotlarda ishlashi mumkin):

umumiy o‘rta, o‘rta maxsus, professional ta’lim davlat va nodavlat tashkilotlari;

maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi tizimidagi idoralar;

O‘zbekiston Respublikasi Fanlar akademiyasi va tarmoq ilmiy-tadqiqot institutlari;

davlat boshqaruv organlari;

ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish tashkilotlari;

tabiiy resurslarni baholash, davlat kadastrlarini yuritish va ulardan foydalanish tashkilotlari;

qishloq va suv xo‘jaligi vazirligi tizimidagi tashkilotlar;

rekreatsiya va turizmni rivojlantirishga yo‘naltirilgan tashkilotlar;

geoaxborot tizimlari va geofazoviy tahlil, kartografiya sohalari bilan bog‘liq ilmiy tadqiqot institutlari, korxona va tashkilotlar;

hududlarni kompleks tahlil qilish, rivojlantirish hamda tabiatdan foydalanish reja va loyihalarni ishlab chiqish tashkilotlari;

turli mulkchilik shaklidagi ishlab chiqarish va xizmat ko‘rsatish korxonalari.

MUTAXASSISLIK FANLARI BO‘YICHA O‘QUV JARAYONI SHARHI

I Semestr. Ushbu bosqich geografiya ta’limi yo‘nalishi talabalari uchun tabiiy geografiya fanlarining nazariy asoslarini shakllantirishga xizmat qiladi. Iqlimshunoslik va gidrologiya fani orqali talabalar atmosferaning tarkibiy tuzilishi, Quyosh energiyasining atmosfera va yer yuzasida taqsimlanishi, atmosfera issiqlik rejimining shakllanishi, iqlim hosil qiluvchi omillar, iqlim prognozi hamda gidrosfera va uning tarkibiy qismlarining o‘ziga xos xususiyatlarini o‘rganadilar. Umumiy tabiiy geografiya fani esa geografik qobiqning tuzilishi, rivojlanishi, tarkibiy qismlari va ularning o‘zaro ta’siri haqida bilim beradi. Mazkur fanlar talabalarda tabiiy geografik tafakkurni shakllantirib, keyingi geografik fanlarni puxta o‘zlashtirish uchun mustahkam nazariy zamin yaratadi.

II Semestr. Ikkinchi semestrda talabalarning tabiiy va ijtimoiy geografiya sohasidagi nazariy bilimlari yanada chuqurlashtiriladi hamda ularni amaliyot bilan bog‘lashga alohida e’tibor qaratiladi. Iqlimshunoslik va gidrologiya hamda Umumiy tabiiy geografiya fanlari orqali atmosfera, gidrosfera, litosfera, biosfera va Yerning ichki tuzilishida kechadigan tabiiy jarayonlar hamda ularning o‘zaro bog‘liqligi chuqur o‘rganiladi. Tuproqlar geografiyasi fani talabalarda tuproq hosil bo‘lish jarayonlari, tuproqlarning geografik tarqalishi, ularni muhofaza qilish va yer resurslaridan oqilona foydalanish bo‘yicha bilim va ko‘nikmalarni shakllantiradi. Iqtisodiy va ijtimoiy geografiya fani esa iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning nazariy-metodologik asoslari, hududiy rivojlanish qonuniyatlari hamda jamiyat va tabiat o‘rtasidagi geografik aloqadorlikni tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Shuningdek, Malakaviy (dala) amaliyoti davomida talabalar nazariy bilimlarini tabiiy sharoitda mustahkamlab, geografik kuzatishlar olib borish, ma'lumotlarni tahlil qilish va amaliy faoliyatda qo‘llash bo‘yicha dastlabki kasbiy ko‘nikmalarni egallaydilar.

III Semestr. Uchinchi semestrda ta’lim jarayoni talabalarning tabiiy geografik jarayonlarni hududiy jihatdan tahlil qilish, xaritalash va amaliy tadqiqotlar olib borish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Geomorfologiya va geologiya asoslari fani orqali Yerning geologik tuzilishi, relyefning shakllanish qonuniyatlari hamda geologik va geomorfologik jarayonlarning amaliy ahamiyati o‘rganiladi. O‘zbekiston geografiyasi fani talabalarda mamlakatimizning tabiiy geografik sharoiti, tabiiy resurslari, hududiy tafovutlari va tabiatni muhofaza qilish masalalari bo‘yicha tizimli bilimlarni shakllantiradi. Topografiya, kartografiya va GAT fani topografik xaritalar yordamida turli masalalarni yеchish, joyda burchak, chiziq uzunligi va nisbiy balandliklarni o‘lchash, geodezik asboblar teodolit, nivelir bilan o‘lchashlarni bajarish, plan olish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Jahon geografiyasi fani esa materik va okeanlarning tabiiy geografik xususiyatlari, geotizimlari hamda ularda sodir bo‘ladigan tabiiy jarayonlarni kompleks o‘rganish imkonini beradi. Bu bosqichda talabalar geografik hodisa va jarayonlarni xaritalar asosida tahlil qilish, hududiy tafovutlarni baholash hamda geografik tadqiqot usullarini amaliyotda qo‘llash bo‘yicha zarur bilim va ko‘nikmalar shakllanadi.

IV Semestr. To‘rtinchi semestrda ta’lim jarayoni talabalarning iqtisodiy va ijtimoiy geografik jarayonlarni hududiy jihatdan tahlil qilish, zamonaviy kartografik usullarni qo‘llash hamda geografik axborotlardan amaliyotda foydalanish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. O‘zbekiston geografiyasi fani orqali talabalar mamlakatimizning iqtisodiy va siyosiy geografik o‘rni, tabiiy resurslari, aholi, milliy iqtisodiyot tarmoqlari, hududiy rivojlanish xususiyatlari hamda iqtisodiy geografik rayonlashtirishning ilmiy-amaliy asoslarini o‘rganadilar. Topografiya, kartografiya va GAT fani geografik xarita va atlaslarni tahlil qilish, baholash hamda geografik axborot tizimlari yordamida mavzuli xaritalarni yaratish bo‘yicha amaliy ko‘nikmalarni shakllantiradi. Jahon geografiyasi fani esa jahon mamlakatlarining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish xususiyatlari, aholi va urbanizatsiya jarayonlari, xo‘jalik tarmoqlarining hududiy tashkil etilishi hamda jahon xo‘jaligiga integratsiyalashuv jarayonlarini o‘rganishga xizmat qiladi. Shuningdek, Malakaviy (dala) amaliyoti davomida talabalar nazariy bilimlarini mustahkamlab, geografik kuzatuvlar, xaritalash va hududiy tahlil usullarini amaliyotda qo‘llash tajribasini egallaydilar.

V Semestr. Beshinchi semestrda ta’lim jarayoni talabalarning tabiiy va ijtimoiy geografik jarayonlarni kompleks tahlil qilish, hududiy tafovutlarni baholash hamda geografik qonuniyatlarni ilmiy asosda tushunish ko‘nikmalarini rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Jahon geografiyasi fani orqali talabalar O‘rta Osiyo tabiiy geografik o‘lkasining geologik tuzilishi, relyefi, iqlimi, ichki suvlari, tuproq va o‘simlik qoplami, hayvonot olami hamda tabiiy geografik rayonlashtirish masalalarini o‘rganadilar. Landshaftshunoslik fani landshaft qobig‘ining yaxlitligi, geotizimlarning shakllanish qonuniyatlari, komponentlar o‘rtasidagi modda va energiya almashinuvi hamda landshaftlarning hududiy xususiyatlari bo‘yicha nazariy bilimlarni shakllantiradi. Aholi geografiyasi va demografiya asoslari hamda Jahon xo‘jaligi geografiyasi fanlari esa aholining hududiy joylashuvi, demografik jarayonlar, jahon xo‘jaligining tarkibi, tabiiy resurslardan foydalanish va mamlakatlarning xalqaro mehnat taqsimotidagi o‘rnini tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bu bosqich talabaga tabiiy va ijtimoiy geografik jarayonlarni o‘zaro bog‘liq holda baholash, hududiy rivojlanish xususiyatlarini tahlil qilish hamda geografik bilimlarni amaliy masalalarni hal etishda qo‘llash bo‘yicha zarur kompetensiyalar shakllanadi.

VI Semestr. Oltinchi semestrda ta’lim jarayoni talabalarning hududiy rivojlanish jarayonlarini kompleks tahlil qilish, geoekologik muammolarni baholash hamda iqtisodiy va ijtimoiy geografiyaning amaliy yo‘nalishlarini chuqur o‘rganishga qaratiladi. Jahon geografiyasi fani orqali talabalar O‘rta Osiyo davlatlarining tabiiy resurs salohiyati, aholisi, milliy iqtisodiyoti, mintaqaviy integratsiya jarayonlari hamda geosiyosiy rivojlanish xususiyatlarini o‘rganadilar. Shaharlar geografiyasi va geourbanistika asoslari, Geoekologiya va landshaft ekologiyasi hamda Sanoat geografiyasi fanlari shaharlarning rivojlanish qonuniyatlari, geoekologik jarayonlar, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish va sanoat tarmoqlarining hududiy tashkil etilishi bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilimlarni shakllantiradi. Toponimika, Turizm va rekreatsiya geografiyasi hamda Sotsial-iqtisodiy kartografiya fanlari esa geografik nomlarning kelib chiqishi, turizm va rekreatsiya resurslarini baholash, shuningdek, zamonaviy kartografik usullar asosida hududiy ma’lumotlarni tahlil qilish va tasvirlash ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Malakaviy amaliyot nazariy ta’lim berish jarayonida talabalarning olingan bilimlarini mustahkamlash va chuqurlashtirishdan iborat.

VII Semestr. Yettinchi semestrda ta’lim jarayoni talabalarning geografik bilimlarini ta’lim amaliyoti, hududiy tadqiqotlar va zamonaviy geografik usullar bilan uyg‘unlashtirishga yo‘naltiriladi. Tabiiy fanlar va geografiya o‘qitish metodikasi fani geografiya ta’limini samarali tashkil etish, zamonaviy pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlarni qo‘llash bo‘yicha kasbiy kompetensiyalarni shakllantiradi. Surxondaryo geografiyasi, Tabiatdan foydalanishning geografik asoslari, Transport geografiyasi hamda Qishloq xo‘jaligi geografiyasi fanlari hududlarning tabiiy va iqtisodiy salohiyati, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish, transport tizimlari va qishloq xo‘jaligining hududiy tashkil etilishi bo‘yicha nazariy hamda amaliy bilimlarni rivojlantiradi. Geografik o‘lkashunoslik, Geografik tadqiqotlarda aerokosmik metodlar, Geografiyada mashq va masalalar yechish hamda Amaliy geografiya fanlari esa geografik tadqiqotlarni tashkil etish, aerokosmik ma’lumotlardan foydalanish, xaritalar va statistik ma’lumotlarni tahlil qilish hamda geografik bilimlarni amaliy faoliyatda qo‘llash ko‘nikmalarini mustahkamlaydi. Bu bosqichda talabalar geografik tadqiqotlarni mustaqil olib borish, zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanish hamda ta’lim va amaliyotda uchraydigan geografik masalalarni ilmiy asosda hal etish bo‘yicha zarur kasbiy kompetensiyalar shakllanadi.

VIII Semestr. Yakuniy bosqichda talabalar ta’lim jarayonida egallagan nazariy bilim va amaliy ko‘nikmalarini pedagogik amaliyot jarayonida mustahkamlaydilar. Pedagogik amaliyot davomida ular geografiya fanini o‘qitishning zamonaviy metodlari, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va interfaol usullardan foydalanish, darslarni rejalashtirish va tashkil etish hamda o‘quvchilar bilan ishlash bo‘yicha amaliy tajriba orttiradilar. Malakaviy amaliyot davomida talabalarning nazariy bilimlarini amaliy faoliyat bilan uyg‘unlashtirib, ularni geografiya fani o‘qituvchisi sifatidagi mustaqil kasbiy faoliyatga tayyorlashga xizmat qiladi.